Op zoek naar de klepel

bij dezen en genen

Astronomische gevolgen

Binnen een paar weken tijd waren er artikelen te lezen over drie verschillende vrouwen die belangrijke doorbraken teweeg hebben gebracht in de wetenschap. Geen van de drie ontving daar de erkenning voor die ze verdienden. Voor alle drie werd er na enige tijd een Nobel prijs geopperd, maar deze kan niet post-mortum toegekend worden. De drie vrouwen zijn Hilde Proescholdt, Henrietta Leavitt en Rosalind Franklin. Omdat hun geschiedenissen toevallig voorbij kwamen de afgelopen weken, is het waarschijnlijk dat er nog veel meer van dergelijke miskenningen zijn.

Hilde Mangold Proescholdt ontdekte het weefsel dat verantwoordelijk is voor embryonale inductie bij de salamander. Nadat zij van de gastrula de dorsale lip transplanteerde naar een tweede gastrula, observeerde ze dat beide dorsale lippen vormgaven aan een Siamese tweeling die via de buik verbonden waren. Een helft van de Siamese tweeling ofwel een van de twee diertjes was gepigmenteerd omdat de dorsale lip van een gepigmenteerde gastrula vandaan kwam.

 

Wanneer een het embryo van een salamander twee controle centra ontvangt, of "organizers", dan zal het uitgroeien tot een Siamese tweeling verenigd via de buik. Edward DeRobertis

Wanneer een het embryo van een salamander twee controle centra ontvangt, of “organizers”, dan zal het uitgroeien tot een Siamese tweeling verenigd via de buik. Edward DeRobertis

 

Zo ontdekte zij “the organizer”. Gedurende extra twee jaar van onderzoek en vele pogingen, slaagde zij erin het experiment nog vier keer te herhalen. De resultaten konden uiteindelijk in 1924 gepubliceerd worden. Net voor publicatie kwam Proescholdt om gedurende een explosie in haar huis als gevolg van een gaslek (sommigen beweren als gevolg van zelfmoord).

Zij deed haar Ph.D bij de embryoloog Hans Spemann. Hij plaatste zichzelf als eerste auteur, ook al was Proescholdt degene die al het werk verricht had. Spemann had haar dit onderzoek toegewezen en wellicht verteld hoe zij het experiment moest uitvoeren. Dus had hij een zeer belangrijke rol. Maar Proescholdt had volgens de huidige ‘regels’ eigenlijk eerste auteur moeten zijn. Spemann ontving later de Nobel prijs voor dit onderzoek. Pas zo’n 60 jaar later herinnerde men zich Proescholdt en haar werk. In 1990 ondekte men de onderliggende chemische signalen, die, na injectie in de gastrula tegenover de dorsale lip, vorm gaven aan een Siamese tweeling in een kikkervisje.

Tijdens een discussie op het blog van Gert Korthof, kwam Rosalind Franklin ter sprake*. Het blogbericht ging over de ontdekking in 1953 van de structuur van het DNA door Watson en Crick die daar vergeleken werd met het werk van Darwin. Rosalind Franklin speelde daarin een zeer belangrijke rol. Zij maakte een X-ray foto van gekristalliseerd DNA en hield daar een lezing over. Uit de foto kon afgeleid worden dat de fosfaten aan de buitenkant van de helix zaten.

 

Photo 51 X-ray diffraction van DNA

Photo 51 X-ray diffraction van DNA. Wikipedia

 

Watson gaf niet veel aandacht aan wat hij daar hoorde en de gegevens werden hem later opnieuw door Wilkins, een medewerker van Franklin, buiten haar weten om gepresenteerd. Deze foto’s bevestigden de door Watson en Crick veronderstelde driedimensionale structuur van het DNA. Zowel de driedimensionale structuur van Watson en Crick als de foto’s van Franklin werden in hetzelfde nummer van Nature in 1953 gepubliceerd. Rosalind Franklin overleed op 37-jarige leeftijd aan eierstokkanker. Haar bijdrage aan de ontdekking van de structuur van het DNA was essentieel, maar alleen Wilkins, Watson en Crick ontvingen de Nobel prijs.

Henrietta Leavitt **werkte voor weinig geld aan het Harvard College observatory. Om de afstand van sterren te bepalen, is het niet genoeg naar hun helderheid te kijken, want het is niet duidelijk of een minder heldere ster gewoon weinig licht geeft of ver weg staat. Zij werkte als “computer” en vergeleek foto’s van de ruimte die binnen korte tijd van hetzelfde stukje heelal genomen waren. Ze gebruikte daarvoor een “blink comparator” die twee

the distance key van Leavitt

the distance key van Leavitt

beelden snel achtereenvolgens met elkaar afwisselden. Zo kon ze ‘knipperende’ sterren onderscheiden. Ze vroeg zich af of er een relatie bestond tussen de helderheid van een ster en de frequentie waarop deze knipperde (eigenlijk de periode waarmee deze knipperde). Omdat het niet mogelijk is de intrinsieke helderheid van een ster te bepalen, concentreerde zij zich op de sterren uit de Kleine Magelhaense Wolk, die ongeveer dezelfde afstand tot de Aarde hebben. Zij kon inderdaad de relatie ontdekken tussen de helderheid van een ster en haar periode. Zo ontdekte zij de “distance key” die Hubble vervolgens in staat stelde te bepalen dat het universum uitdijt wat hem een Nobel prijs opleverde. Ook zij kreeg weinig erkenning voor haar werk en stierf op 53-jarige leeftijd. Haar werk gaf diepte aan het universum.

De ontdekkingen van deze vrouwen waren doorbraken. Ze werkten vaak onder moeilijke omstandigheden in een omgeving die, hoewel intellectueel hoogstaand, toch bevooroordeeld was ten aanzien van vrouwen. Ze hebben dan ook geen officiële erkenning voor hun werk gekregen. Alles wat ze met hun werk bereikten is, behalve het wetenschappelijke resultaat, een posthuum verworven bekendheid. Ook werden de mannen waarmee ze werkten uiteindelijk eigenlijk in hun hemd gezet. Dit is misschien het topje van een ijsberg van vrouwen in de wetenschap die in belangrijke mate bijgedragen hebben aan doorbraken en waarvan men nooit iets vernomen heeft.

 

De Harvard "computers" van astronoom Pickering, ook wel de harem van Pickering genoemd. Wikipedia

De Harvard “computers” van astronoom Pickering, ook wel de harem van Pickering genoemd waar Leavitt ook deel van uitmaakte. Wikipedia

*Van het verhaal rondom Foto 51  is een toneelstuk geschreven door Anna Ziegler dat “Photograph 51” heet. Het werd in september jl. in Engeland opgevoerd met Nicole Kidman als Rosalind Franklin.

**Over de ontdekking van Henriette Leavitt werd onlangs een toneelstuk opgevoerd met de  naam “Silent Sky”

Uit: Every Day Cosmology (Henrietta Leavitt)

DNA from the beginning (Rosalind Franklin)

Nautilus (Hilde Proescholdt)

14 Reacties op “Astronomische gevolgen

  1. leonardo december 29, 2015 om 18:43

    Marleen,

    Ik had graag nog wat opmerkingen geplaatst onder onze discussie over dat door Rob gesignaleerde artikel. Over je vurige verdediging van Darwin. Of je bijna gelijkwaardig vurige verdediging van Dawkins. Maar je bent gauw een nieuwe post begonnen.

    Je waarschuwde mij aldaar: Leonardo, neem die Dobbs met een korreltje zout.

    Wat doet Dobbs? Hij schrijft: “As a David to Dawkins’s Goliath, West-Eberhard faces distinct challenges. For starters, she’s a she while Dawkins is a he, which should not matter but does.” Dobbs weet niet alleen het probleem dat jij hier schetst beter dan jij te onderkennen, hij bevestigt het bestaan er van en, in tegenstelling tot wat jij doet, handelt er naar.
    Van jou moet ik die man … de man die mevrouw West-Eberhard de plaats wil geven die haar toekomt … van jou moet ik deze man met een korreltje zout nemen?

  2. leonardo december 29, 2015 om 20:32

    Marleen,

    Je publiceert op facebook, onder wetenschap, een foto van winnaars van Nobelprijzen met een nietwinnaar – nietwinnares moet ik zeggen, want een vrouw – in hun midden.
    Ik neem aan dat deze foto verband houdt met je nieuwe blog. En ik zou zeggen, geen foto die beter past bij de post Astronomische gevolgen … of, evengoed … je had geen slechtere foto kunnen bedenken … gegeven de tekst van je nieuwe blog, en de intentie die daaruit spreekt.

    Heb je goed naar de achtergrond van deze foto gekeken
    In een deuropening, verborgen achter de mannen en achter die vrouw in het midden staan twee vrouwen. Eén vrouw helemaal verborgen achter het haarlak van de vrouw in het midden.
    Die andere vrouw is, als ik me niet vergis, mevrouw Bloembergen. (Kan ook de vriendin van Manfred Eigen zijn … of allebei.)

    Ik weet toevallig wat die vrouw betekent heeft voor het werken van Bloembergen, zo niet voor de wetenschap zelf die ze, door aan Bloembergen dienstbaar te zijn, gediend heeft.
    ’s Morgens een kopje thee op bed, ontbijt, kusje bij het naar het werk gaan, iedere morgen opbellen: hoe gaat het schat, ’s avonds pantoffels klaargezet, warme hap op tafel, heel laat op de avond lag de pyjama opgevouwen op het bed.
    Okay, dat ze de Nobelprijs niet krijgt, soit, maar weggestopt in een deuropening … dat is toch ook niet netjes.

    En op de voorgrond, pontificaal in het midden, een vrouw die alles meegekregen heeft en nog nooit iets gewonnen heeft, laat staan een Nobelprijs.

  3. leonardo december 29, 2015 om 22:10

    Marleen,

    Nu ik het nog eens nalees, in mijn hierboven geplaatste reacties ben ik een beetje feministisch angehaucht. Een beetje uitgegleden zeg maar. Uitgeschoten zou wel eens een beter woord kunnen zijn. Alsof ik geen oog zou hebben voor problemen die mannen in de wetenschap ondervinden.
    Dat beeld wil ik corrigeren.

    Volgens jou is dit het topje van de ijsberg: “vrouwen in de wetenschap die in belangrijke mate bijgedragen hebben aan doorbraken en waarvan men nooit iets vernomen heeft”
    Je spreekt dan van vrouwen uit de 20-er jaren vorige eeuw (Proescholdt en Leavitt) respectievelijk 50-er jaren (Franklin).
    Je spreekt dus over een tijd dat vrouwen nog sterk in de minderheid zijn in wetenschap, maar ook in andere belangrijke functies in het openbare leven.

    Zonde!
    En, we zijn het geheel eens.
    Maar, dat ze de minderheid vormden vertelt ons ook iets anders.
    Er was dus een schare aan mannelijke wetenschappers.

    Zoals er ook een schare aan mannelijke burgemeesters, bureelchefs, hoofdconducteurs etc. etc. was.
    Allemaal mannen die zorgden dat de gemeenten goed bestuurd werden, de administratieve organen goed werkten en de treinen op tijd reden.
    Maar, die nooit minister of directeur mochten worden. Dat was weggelegd voor de gladde praters.

    Die schare aan mannelijke wetenschappers heeft hard gewerkt voor hun bazen, de professoren en leiders van onderzoeksinstituten.
    Ze hebben dingen ontdekt en bewezen zonder welke de wetenschap nog steeds in haar kinderschoenen zou staan.
    Nooit een Nobelprijs gehad.
    Allemaal gefrustreerd tot op het bot.

    Wie zal ooit over deze mannen schrijven?

  4. gert korthof december 30, 2015 om 11:21

    Marleen: mooi blog! En dank voor je vermelding van mijn blog.
    In de 12-delige documentaire Cosmos wordt er o.a. aandacht besteed aan Henrietta Leavitt:
    Cosmos (8) het classificeren van de sterren: Annie Jump Cannon, Henrietta Swan Leavitt, Cecilia Payne:

    Astronoom Edward Charles Pickering huurde een groep vrouwen (in die tijd uniek) in om het arbeidsintensieve werk van het classifiseren van sterren uit te voeren. Het hoofd van het team was Annie Jump Cannon (ze was doof geworden door roodvonk [1] in haar jeugd), ze classifiseerde een kwart miljoen sterren! Een andere vrouw in het team Henrietta Swan Leavitt (ook doof) ontdekte een wet die nog steeds geldt in de astronomie. Sterren werden geclassifiseerd op basis van spectraallijnen. De Britse Cecilia Payne [2] voegde zich bij het team. Later legde ze het verband tussen het spectrum van een ster en hun temperatuur. Ze ontdekten dat sterren een miljoen keer meer waterstof en helium dan metalen bevatten. Dit revolutionaire resultaat werd niet geaccepteerd door het astronomie establishment. Haar proefschrift wordt achteraf beschouwd als het meest briljantste ooit in de astronomie.

    Ik denk dat ze het gevoel had dat ze moest bewijzen dat ze niet dom was, en dat ze daarom haar uiterste best deed om dat te bewijzen, en dat gaf haar de energie en volhoudendheid om door te gaan en een topprestatie neer te zetten.

  5. Marleen december 30, 2015 om 12:05

    Leonardo,

    Ik vind niet dat West – Eberhard een speciale plaats toekomt. Als haar onderzoek of theorie de genetic assimilation betreft, zoals in het artikel vermeld wordt, dan ben ik het niet met haar en met Dobbs eens. De theorie heeft weinig tot niets om het lijf, en leidt absoluut niet tot een herziening van het idee van Dawkins over het selfish gene. Het kan zijn dat mensen nog nooit van gen-expressie gehoord hebben of veranderingen daarin, en daardoor denken dat dit verhaal iets nieuws laat zien. Maar dat is niet waar.

    Het artikel van David Dobbs dat door Rob in de groep “Wetenschap” op facebook gepost werd is: Die selfisfh gene, die

    (De groep is overigens openbaar en eenieder met een facebook-account kan daar deel van uitmaken).

  6. Marleen december 30, 2015 om 12:25

    Leonardo,

    Je hebt de foto goed bekeken en mooi geïnterpreteerd. Ik vind het een leuke foto, o.a. omdat Steven Weinberg er zo jong opstaat en iedereen erg vrolijk lijkt te zijn. Voor het eerst ben ik wel een beetje jaloers op deze vrouw met haarlak en blauw bloed.

    Ik zal hem hier invoegen zodat ook anderen kunnen zien over welke foto we het hebben. De foto is uit 1983.

    Nobels op bezoek bij Beatrix

    v.l.n.r. Paul Berg (Scheikunde), Christian de Duve (geneeskunde), Steven Weinberg (natuurkunde), Manfred Eigen (Scheikunde) en Nicolaas Bloembergen (Natuurkunde)

    De vrouwen zijn minstens zo belangrijk, dat ben ik met je eens en inderdaad, er bestaat ook een foto met de vrouwen van de Nobels genomen tijdens hetzelfde bezoek. Niet alle vrouwen staan erop, althans als de 3 andere Nobels een vrouw hebben.

    Nobels met vrouwen en Beatrix

    v.l.n.r. Vrouw, man, Mildred Levy, Paul Berg, Nicolaas Bloembergen, vrouw, Christian de Duve, man, Louise Weinberg, Steven Weinberg, Koningin Beatrix, man, vrouw, Manfred Eigen, man, vrouw

  7. Marleen december 30, 2015 om 12:54

    Leonardo, voor die ‘andere’ mannen moeten dan maar andere prijzen bedacht worden, en die zijn er vast ook al.

    Mijn post was niet echt feministisch bedoeld. Wat mij fascineerde was in eerste instantie het verhaal van Proescholdt. Toen bleek dat ook Franklin en Leavitt moeite hadden gehad gedurende hun carrière leek het me wel wat om ze bij elkaar te zetten. Leavitt spant voor mij de kroon; een heel belangrijke ontdekking, die, naar verteld wordt, voortkwam uit een pure intuïtie.

  8. Marleen december 30, 2015 om 13:09

    Gert,

    Bedankt voor je verwijzing naar je post. Ik vind wel dat je Leavitt en haar ontdekking relatief weinig aandacht geeft. ‘The distance key’ is een ontdekking waar Hubble zijn conclusie dat het universum uitdijt op baseerde. Dat is me nog al wat. Als hier iets niet klopt, dan dijt het universum helemaal niet uit en krimpt het wellicht zelfs in.

    Ik heb natuurlijk geen idee wat deze vrouwen bewoog om behalve hun werk ook ontdekkingen te doen. Ze waren blijkbaar gefascineerd door de sterren en hun eigenschappen. Ik denk absoluut niet dat ze moesten bewijzen dat ze niet dom waren. Waarschijnlijk heeft het meer te maken met hun doofheid die, zoals je in je blogpost daarover ook aangeeft, hen sociaal isoleerde en waardoor ze meer tijd hadden om hier over na te denken.

    Heb je de foto gezien van de ‘harem’ van Pickering. Hij huurde deze vrouwen voor zeer weinig geld in en dat is natuurlijk nooit netjes, al weten we niet hoe goed of slecht wetenschappelijk onderzoek gefinancierd werd.

  9. gert korthof december 30, 2015 om 15:06

    Marleen “Ik vind wel dat je Leavitt en haar ontdekking relatief weinig aandacht geeft”
    het blog is een zo getrouw mogelijke weergave van de uitzending van Cosmos, gepresenteerd door Neil deGrasse Tyson.

  10. gkorthof januari 1, 2016 om 19:38

    marleen, gelukkig nieuwjaar en een goede gezondheid en een goed blogjaar!

    nog even dit:
    Je schreef (De groep is overigens openbaar en eenieder met een facebook-account kan daar deel van uitmaken).
    Nu je het zegt realiseer ik me dat als ik teksten of woorden google, ik nooit terecht kom in een Facebook discussie. Ik concludeer dat google facebookteksten niet indexeert. Hoe anders te verklaren dat ik facebookteksten nooit vind. Ze zijn niet openbaar zoals een blogbericht openbaar is, want dat wordt wel door google geindexeerd en is dus vindbaar. Je kunt het testen door een uniek stukje tekst uit Facebook te googelen… ikzelf kan het niet…

  11. jefcooper januari 2, 2016 om 09:21

    Aan de Nobel prijzen voor de vrede zie je toch wat voor poppenkast het is, Rabin, Obama en de EU.
    Er werd zelfs eens een Nobelprijs toegekend voor het ontdekken van een niet bestaande straling.

  12. Marleen januari 2, 2016 om 14:37

    Een gelukkig nieuwjaar Gert en ik hoop veel nieuwe blogberichten bij je te lezen.

    Inderdaad, Facebook wordt niet geïndiceerd op Google, dat weet ik al langer. Je moet een Facebook-account hebben om de ‘faces’ daar te zien. In principe kan iedereen met een account dan lid worden van de groep wetenschap.

  13. Marleen januari 2, 2016 om 14:51

    jefcooper, er zijn ook heel terecht Nobelprijzen voor de Vrede toegekend zoals aan Malala.

    De Nobelprijzen voor de wetenschap zijn niet bepaald poppenkast. Er zijn heel belangrijke ontdekkingen beloond. En voor bijna alle wetenschappers is het enorme eer. Er zijn ook wetenschappers die hem twee keer ontvingen zoals Frederick Sanger die een prijs won voor het bepalen van de aminozuurvolgorde van insuline en vervolgens voor zijn beroemde methode die het mogelijk maakte DNA te sequentieren

Praat mee en laat hier uw reactie achter

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Zwervende gedachten

Een filosoof over argumentatie, biologie, handelingstheorie en wat hem verder invalt

Jonas Bruyneel

Literatuur/Journalistiek/Muziek

per amanti della vera musica

SangueVivo

Ancora solo un battito in più

Microplastics

INTERREG MICRO PROJECT

Scientia Salon

Philosophy, Science, and all interesting things in between

Infinite forme bellissime e meravigliose

si sono evolute e continuano a evolversi

Vita da simbionte

perché collaborare è talvolta meglio che combattere

Meneer Opinie

Altijd een mening, maar niet altijd gehinderd door kennis van zaken

The Cambrian Mammal

An evo-devo geek's scientific meanderings

Evolutie blog

bij dezen en genen

The Finch and Pea

The Public House for Science...

voelsprieten

* wonder van het alledaagse *

the aphid room

All about aphids... not simply bugs|

kuifjesimon

Just another WordPress.com site

The Amazing Comics Men

Comics by Dutch cartoonists Jan the Stripman & Wim the Mysterious Helpman

Barbara Jansma

Prenten, spotprenten en schilderijen

%d bloggers op de volgende wijze: