Op zoek naar de klepel

bij dezen en genen

Met het oog op navigatie

Sommige dieren kunnen zich oriënteren op het gepolariseerd licht van de zon of de maan. Andere gebruiken daarentegen het magnetisch veld van de Aarde. In het volgende filmpje laat Marcus Byrne zien hoe de mestkever zich oriënteert op de zon en, gedurende de nacht, op gepolariseerd maanlicht.

Later werd aangetoond dat de mestkever in nachten zonder maanlicht zich ook kan oriënteren op de Melkweg. Dit is voornamelijk te danken aan zijn formidabele gezichtsvermogen blijkt uit de verschillende experimenten.

Mestkevers oriënteren zich gedurende nachten zonder maanlicht op de Melkweg

Mestkevers oriënteren zich gedurende nachten zonder maanlicht op de Melkweg

Wordt met behulp van spiegels de straling van de zon veranderd, dan vervolgt het beestje zijn weg in tegenovergestelde richting. Wordt door een scherm de polarisatie van maanlicht verstoord, dan verliest de kever elk richtinggevoel en doolt in het rond. Ook met het gebruik van artificiële koepels met oplichtende melkwegstelsels is de richting van voortbeweging te beïnvloeden. Bij het verliezen van grip op de mestbal en zodra de externe lichtbronnen veranderen ‘danst’ de kever even op zijn mestbal om zijn as te bepalen ten opzichte van de nieuwe input, om daarna in een andere richting door te lopen. Dit sterk ontwikkelde oriëntatievermogen heeft te maken met de noodzaak om zich zo snel mogelijk en dus in rechte lijn met een buitgemaakte mestbal te verwijderen van de plek waar andere mestkevers zich verzameld hebben. Ze stelen immers de mestballen van elkaar.

 

Navigatie op het magnetisch veld rond de Aarde is een heel ander hoofdstuk. Vorige maand is er een onderzoek gepubliceerd door Qin et al. van Peking University waarin aangetoond wordt dat fruitvliegjes in de cellen van hun kopje (hersenen + retina?) naaldvormige staafjes bezitten. Deze staafjes zijn gevormd door een eiwitcomplex met ijzer en zwavel. Dit zou de eigenlijke sensor van het magnetisch veld zijn die in samenwerking met het eiwitcomplex Cry (Cryptochromes) de gevoeligheid ten aanzien van de richting van het magnetisch veld bepaalt.

1

Het biokompas model van magnetoreceptie en navigatie bij dieren. a, Cry/MagR magnetosensor complex op nanoschaal met intrinsieke magnetische polariteit dat werkt als licht afhankelijk biokompas. Lineaire polymerisatie van Fe – S clusters bevattende magnetoreceptors (MagR) leidt tot de vorming van staafvormige biokompas (centrum, geel), omgeven door fotogevoelige cryptochromes (Cry, buitenste laag, blauw). b, Dwarsdoorsnede van a, die aangeeft dat electron transport van de FAD groep in Cry naar het Fe – S cluster in MagR als gevolg van licht stimulatie mogelijk is. c, Het biokompas model van magnetoreceptie. In navigatiesystemen bij dieren, het Cry/MagR magnetosensor complex kan een biologisch kompas vormen dat informatie ontvangt van het magnetisch veld van de Aarde, zoals polariteit (gelijk een conventioneel kompas), intensiteit en inclinatie. De weergave van het oppervlak van de Cry/MagR structuur (blauw en geel) werd in dit onderzoek met EM (elektronenmicroscoop) bevestigd. Het intrinsieke magnetisch moment van de magnetosensor zou een polariteitskompas kunnen vormen voor het ‘waarnemen’ van de richting van het magnetisch veld van de Aarde. De capaciteit om de intensiteit en het spontane bijstellen van de magnetosensor in magnetische velden waar te nemen (zoals links weergegeven), kan de basis vormen voor een intensiteitssensor en inclinatiekompas. De magnetische polen van de Aarde (zwarte pijlen) compenseren de rotatie as (zwarte lijn). De inclinatiehoek (aangegeven met ‘l’) en de intensiteit van het veld zijn weergegeven naar de richting en lengte van de pijlen (rood in het Noordelijk halfrond en blauw in het Zuidelijk halfrond). De magnetosensors MagR en Cry/MagR van twee soorten, de monarch vlinder (Danaus plexxipus, boven rechts) en een duif (Columbia livia, onder rechts), werden in dit onderzoek getest wat het model van een evolutionair geconserveerd biokompass onderstreept. Uit Qin, S. et al. 2015

Dat Cry een belangrijke rol moest spelen was al bekend aangezien fruitvliegjes zonder dit eiwit hun gevoeligheid voor het magnetisch veld verliezen. Maar welke structuur nu precies de sensor vormde wist men tot nu toe niet. Deze nieuwe structuur is MagR genaamd. De volgende figuur laat de structuur van het biokompas (Cry + MagR) zien.

nature-nmat4484-graphic

 

Veel wetenschappers zijn sceptisch ook omdat vergelijkbare moleculen in veel andere dieren voorkomen waaronder ook de mens. De onderzoekers zouden ook niet in vivo aangetoond hebben dat de structuur daadwerkelijk als sensor dient. Een kritiek betrof het feit dat er niet verder gezocht is naar hoe de signalen doorgegeven en uitgewerkt worden in het brein. Dat is een eigenaardige claim want de vondst van deze sensor is, als deze ook door anderen correct bevonden wordt, een belangrijke vondst, waar velen zo snel mogelijk van willen weten. Bovendien dreigde een collega-wetenschapper al met de gegevens ervandoor te gaan. De man is ontslagen.

Interessant aan de uitgebreide studie is dat er in silico gezocht werd in het genoom naar sequenties die een eiwit zouden opleveren met de juiste eigenschappen. Een interessante werkwijze.

Het biokompas eiwitcomplex bevindt zich bij de duif in de retina. Misschien ‘zien’ de vogels het magnetische veld wel in plaats van het ‘waar te nemen’ of te ‘voelen’ (to sense).

 

Uit:

18 Reacties op “Met het oog op navigatie

  1. Harry Pinxteren december 13, 2015 om 22:37

    “Een kritiek betrof het feit dat er niet verder gezocht is naar hoe de signalen doorgegeven en uitgewerkt worden in het brein.”…

    Dat zouden we allemaal wel willen weten hoe dat werkt, ‘dat uitgewerkt worden in het brein’. Als we dat wisten…

    heb jij enig idee, marleen?😉

  2. Marleen december 14, 2015 om 00:16

    Harry, voor wat betreft het zicht of visie heeft men daar wel een redelijk idee van en ik ga je daarom serieus antwoorden.

    Het is niet echt heel moeilijk in dit geval om je voor te stellen hoe de signalen doorgegeven worden aan het brein. In de retina van de duif bevindt het complex ofwel biokompas zich ongeveer op dezelfde plaats als de nuclei ofwel celkernen van de verschillende cellen die deel uitmaken van de retina. Dat zijn allemaal cellen die te maken hebben met het zicht, zoals de staafjes en kegeltjes, die het licht omzetten in een membraanpotentiaal. Dit signaal wordt doorgegeven aan de bipolaire en ganglioncellen. De laatste geven het signaal door aan de hersenen via de optische zenuw. Deze werken de signalen uit als een soort van projectie binnen de hersenen. Daarom is het heel goed mogelijk dat ook de signalen, die veroorzaakt worden door de inclinatie van de polymeren die het biokompas vormen, doorgegeven worden via de optische zenuw en deel uitmaken van een ‘plaatje’. Vandaar het idee dat deze dieren het magnetisch veld misschien wel kunnen ‘zien’.

  3. leonardo december 14, 2015 om 02:33

    Marleen,

    En een mens – minstens één mens – vraagt zich af: wat doen die beestjes met dat kompas.

    Volgens mij is een kompas pas nuttig, als je ook een kaart hebt waarop de kompasstreken zijn aangetekend.
    Een duif (postduif) maakt verre reizen, dus ik kan me het nut voorstellen, mits …
    Ofwel, analogie, als bij mensen de communicatie voor een groot gedeelte gaat via praten en er dus nagedacht wordt over de faculty of language, zou je mogen verwachten dat bij deze dieren gekeken wordt naar de faculty of mapping.
    Daar lees ik niet over.

    Fruitvliegjes leven ca 30 dagen. Die maken geen grote reizen.
    Ik heb even een paar testjes gedaan – bij een gaasje wijn op het terras komen die krengen mij altijd lastig vallen.
    Glaasje wijn in de tuin gedronken. Daar kwamen ze. Op een heel andere plaats gaan zitten: binnen no time waren ze er.
    Ik heb om de tafel heen sterke magneten gelegd. Onverstoorbaar doken ze op mijn wijn, waar ik de tafel ook neerzette, hoe ik de magneten ook neerlegde.

    The faculty of mapping, redundant or not: what’s the state of the art, Marleen?

  4. Marleen december 14, 2015 om 12:25

    Leonardo,

    Is het niet zo dat wanneer een duif zich door het luchtruim verplaatst hij helemaal geen kaarten nodig heeft. Hij kan de inclinatie van het magnetisch veld ‘zien’ of ‘voelen’ en daarmee bepalen op welke breedtegraad hij zich bevindt. Zie de tweede figuur. Daar kun je zien hoe de inclinatie van de kompasnaald is op de verschillende breedtegraden. De nanokomspasnaald in de cellen van de retina zullen zich net zo gedragen en de duif ‘weet’ waar hij zich bevindt ten opzichte van de evenaar. Dan is er nog de richting van de kompasnaald die de hoek ten opzichte van de aardas weergeeft en daarmee aangeeft in welke richting de duif vliegt. De juiste weg, van huis naar bestemming en andersom als het een postduif betreft, of van geboorteplaats naar zomerverblijf in het geval van migrerende vogels is iets dat de vogel leert. In het laatste geval volgt hij een groep vogels die de weg al kennen. In het eerste geval wordt de vogel het bezorgadres geleerd door ze er naar toe te brengen. Het is goed mogelijk dat gedurende deze reis de duif ‘ziet’ en ‘voelt’ waar hij heengebracht wordt.

    Hoe het zit met de fruitvliegjes in je wijn, daar weet ik alles van. Wellicht hebben ze magnetoreceptors nodig om te herinneren waar je je glas neergezet hebt, zodat ze niet alsmaar op de geur hoeven te verkennen.

    Waarschijnlijk zijn je magneten niet sterk genoeg ten opzichte van dat van de Aarde. Je zou met glas in de LHC kunnen gaan zitten en zien of de vliegjes er nu langer over doen om jouw glas te vinden.

  5. gert korthof december 14, 2015 om 12:45

    marleen, mooi onderwerp!
    die veldexperimenten in het TED filmpje vind ik geweldig, (en niet schadelijk voor het dier)
    in de traditie van van Lorenz, Tinbergen, von Frisch: ethologie.
    het experiment met de draaischijf, het polaristatie filter, warmtekamera, verplaatsing zijn zeer elegant en zijn voorbeeldige, klassieke ethologie experimenten !
    en die schoentjes aan zijn poten!!! geniaal!
    Dit kan als voorbeeld dienen voor biologiestudenten en het TED publiek hoe een bioloog experimenten doet! méér dan dat: hoe een wetenschapper te werk gaat met een cyclus van hypotheses bedenken en het testen daarvan.
    dank!

  6. Marleen december 14, 2015 om 16:00

    Gert,

    Dank voor je enthousiasme. Ik vond het filmpje ook erg mooi en zeker de moeite waard het te bekijken.
    Wie weet is het bruikbaar voor een biologieles of een lezing.

  7. leonardo december 14, 2015 om 18:01

    Marleen,

    Ik geloof dat je me bij die fruitvliegjes niet helemaal serieus neemt.
    Verder niet erg hoor, maar ik zal toch (nog) even persisteren.

    Waarom zou een fruitvliegje, dat nog geen maand op deze aarde is en een beetje in de buurt waarin die ontstaan is rond zoeft, vooral afgaand op rottende dingen, waarom zou zo’n beestje een navigatiesysteem op het magnetische veld van de aarde ontwikkeld hebben?

    Dat magnetische veld van de aarde is niet zo sterk hoor. Laat een spijkertje vallen en het valt recht naar beneden. Leg een sterke magneet in de buurt, en het spijkertje valt niet meer recht.
    Je accepteert wel dat beesten die op het licht afgaan afgeleid worden door spiegels.
    ???

    Mapping gaat niet (noodzakelijk) over kaarten lezen. Mapping is (in dit geval) de resultaten van je oriëntatievermogen vastleggen.
    Dat de beesten mappen is duidelijk, zoals duidelijk is dat wij praten.
    En zoals we ons afvragen hoe het komt dat we praten – nou ja, ik niet hoor, ik praat gewoon – zo zal een wetenschapper die dit soort dingen onderzoekt niet mogen volstaan met de mededeling: dat doet het beest gewoon.
    Dat jij nu zelf bedenkt hoe dat kan werken, is wel erg coöperatief van je, maar ik verwacht van de wetenschapper van dienst dat hij daar een hypothese voor opgesteld heeft.

    Uit jouw woorden zou ik moeten opmaken dat een postduif de weg terug aflegt van het vervoermiddel dat hem ergens gebracht heeft.
    Wat jij beschrijft is geen kompas, maar het terug volgen van een op de heenweg geregistreerde route, en behoeft dus ook geen magnetisme. Van de Schaduw (Havank) is al bekend dat hij, als ze hem in een kofferbak opgesloten en vervoerd hadden, onthield op welke tijdstippen hij van richting veranderde.

    En de door jou ingevulde theorie lijkt niet te (kunnen) verklaren dat het beest die weg herkent ondanks allerlei elektromagnetische velden die het beest om zich heen had gedurende de tocht van huis weg, in het vervoermiddel, bij het passeren van elektriciteitsvoorzieningen, toevallige voorzieningen als wegomleggingen.
    Ik zou daarover temeer een hypothese verwachten, omdat recente wetenschappelijke artikelen andere mogelijke oplossingen voor het probleem – let wel: ons probleem, niet het probleem van de duif – aandragen.

    november 2013: pigeons smell their way

    november 2014: homing pigeons with gyroscope

  8. Marleen december 15, 2015 om 00:07

    Leonardo,

    Ik ben geen specialist op het gebied van magnetoreceptie en ook niet van fruitvliegjes en (post)duiven. Ik schrijf soms over lastige onderwerpen in de hoop dat er deskundigen langskomen die eventuele vragen kunnen beantwoorden. In de titel van het blog zit niet voor niets verwerkt “op zoek bij dezen en genen”. Aangezien die zich niet laten horen, proberen we zelf te redeneren.

    Wanneer je met magneten de fruitvliegjes probeert weg te voeren van je wijnglas, en dat niet lukt, kan het goed zijn dat het reukorgaan van de beestjes de overhand heeft en ze ondanks de sterke magneet naar de wijn voert. Ik heb geen idee waarom fruitvliegjes een biokompas nodig hebben, maar kan daar heel wat redenen voor bedenken. Zo schijnt de mens ook dit soort eiwitcomplexen te bezitten. Er zijn mensen die zich erg goed kunnen oriënteren, maar of dat dankzij het magnetisch veld is daar weet niemand nog iets van.

    De artikelen die je meestuurt over de duiven daar snap ik niets van. Die zijn of bijzonder slecht geschreven of de hypothese daarin is niet interessant.

    Als je een wandeling maakt met je hond sta je ook niet bij elke splitsing te herinneren of je nu links of rechts moest. je ‘weet’ het gewoon. Je volgt de weg waarvan je weet dat het de juiste is. Je kijkt niet of er inderdaad die boom links staat en daar dat bepaalde huisje rechts en zegt tegen jezelf: inderdaad links zie ik het huisje, rechts de boom, alles klopt. Dit gaat namelijk helemaal onbewust. Je vindt ‘blindelings’ je weg.

    Zo werkt dat wellicht ook bij de duif of trekvogel. Hij leert de weg omdat zijn interne kompas precies dezelfde richting ‘uitdraait’ en deze verschuivingen van de nanokompasnaald elkaar in de juiste volgorde opvolgen zodat hij ‘vanzelf’ naar huis vliegt. Hij zal zeker nooit onderscheiden waar het Noorden of het Zuiden is, want die begrippen kent hij niet, hij heeft eenvoudigweg de cellen in zijn retina waarin de nanokompasnaalden een serie draaiingen ondergaan terwijl het dier vliegt en bochten neemt. Deze draaiingen worden geregistreerd en vertellen hem hoe hij moet vliegen om thuis te komen. Op dezelfde manier als wij een arm uitstrekken, onze hand openen om een wijnglas met fruitvliegjes te pakken. Daar hoeven we niet bij na te denken.

  9. Marleen december 15, 2015 om 01:52

    Een (voor mij) iets duidelijker overzicht van de mogelijke wijze waarop postduiven navigeren

    How homing pigeons navigate 2014

  10. leonardo december 15, 2015 om 09:12

    Marleen,

    Slordig geschreven abstracts of niet (vind ik wel meevallen) er zitten de “wetenschappelijke” documenten achter die niet mis te verstaan zijn.
    Jouw document zegt overigens ook: er zijn meer mogelijkheden c.q. interpretaties. En besluit dan met wat ik bepleit: ga nadenken over the faculty of navigating van vliegende wezens.

    Moet ik de fruitvliegjes verder maar vergeten?

  11. Arno Wouters december 16, 2015 om 21:25

    Marleen en Leonardo, ik vermoed dat het idee dat fruitvliegjes zich op het aardmagnetischveld oriënteren op een misverstand berust.

    Je kunt fruitvliegjes trainen zich op magnetische velden te richten, maar daarbij worden veel sterkere velden gebruikt. Deze onderzoekers bijvoorbeeld gebruikten een magnetisch veld van 5 G. Ze constateren bovendien dat er beneden de 1 G geen effect optreedt. Volgens mijn Britannica is het aardmagnetisch veld 0.5 G dus het lijkt erop dat dit veel te zwak is om een rol te spelen in fruitvliegnavigatie.

    Voor zover ik weet is de heersende opvatting dat magnetoreceptie bij fruitvliegjes vooral van belang is i.v.m. de synchronisatie van de circadiane klok. Zie bijvoorbeeld dit artikel.

  12. Arno Wouters december 16, 2015 om 21:42

    Die Chinezen die de sensor van het aardmagnetisch veld bij fruitvliegjes ontdekt menen te hebben vermelden geen bron voor hun biokompasmodel van navigatie bij duiven, hetgeen de indruk wekt dat ze het uit hun duim gezogen hebben. Volgens zowel de stukken waar Leonardo naar verwijst als Marleens “How homing pigeons navigate 2014″ is het idee dat het aardmagnetisch veld gebruikt kan worden om een map te creëeren hopeloos achterhaald. Het door Marleen gesuggereerde mechanisme volgens welke de duif de draaiingen registreert en in omgekeerde volgorde en tegengestelde richting uitvoert, werkt in ieder geval niet. Een reden is door Leonardo aangevoerd : het beest keert terug naar huis” ondanks allerlei elektromagnetische velden die het beest om zich heen had gedurende de tocht van huis weg, in het vervoermiddel, bij het passeren van elektriciteitsvoorzieningen, toevallige voorzieningen als wegomleggingen.” Een andere: het bijhouden van de draaiingen is niet voldoende om de weg terug te vinden. Het beest moet ook weten wanneer te draaien. Dat zou kunnen als hij ook de snelheid van de auto zou registreren of zoiets, maar dat lijkt me erg onwaarschijnlijk. Afgezien daarvan: het is feitelijk niet zo dat de duif via dezelfde weg terugkeert als zij gekomen is. Verschillende duiven kiezen een verschillende weg. De eerste keer moet een duif de weg zoeken. Heeft ie eenmaal een weg gevonden dan neemt die de volgende keer dezelfde weg terug als hij de vorige keer op de terugweg nam. Als hij de weg vaak aflegt brengt hij in de loop van de tijd kleine verbeteringen aan.

  13. leonardo december 17, 2015 om 02:16

    Arno,
    Dit lijkt me nu het meest goedkope projectje met maximum kennisvergaring. Je ringt een aantal postduiven van de afdeling Groningen, in de ringen een chip die de route registreert op basis van GPS (bestaande software!), je brengt ze via diverse routes naar Gibraltar (eentje via Vladivostok, Nepal, de Bosporus, Polen, Sardinië, eentje via Oslo, the Spanish Arch of Galway Ireland – moet een bekende route zijn voor postduiven) en je kijkt hoe ze terugvliegen.
    Simpeler kan het niet.
    Goedkoper kan het niet.
    Daar zijn toch geen dure experimenten voor nodig?

  14. Marleen december 17, 2015 om 13:03

    Arno,

    Dank je wel voor je duidelijke toelichting. Eerlijk gezegd staat er in het artikel van de Chinezen ook niets over navigatie voor fruitvliegjes. Er wordt uitsluitend verwezen naar het circadian rythm. Dus daar heb je gelijk in.

    Je zou inderdaad kunnen stellen dat er geen enkel bewijs is dat de duiven met behulp van dit biokompas navigeren, het artikel laat alleen zien dat het biokompas in de retina van de vogels aanwezig is. De rest is puur speculatie.

    Je redenering over het terugvliegen van de duif kan ik helemaal volgen en ben het er ook mee eens. Behalve je opmerking dat de duif, als hij hetzelfde traject waarmee hij weggebracht werd wil terugvliegen, ook zou moeten weten wat de snelheid van de auto was om te weten wanneer hij moet draaien. Als er sprake zou zijn van navigatie middels het biokompas, dan kan de duif middels het biokompas voelen op welke lengte- en breedtegraad hij zich bevindt omdat de draaiing van de nanonaald de lengtegraad aangeeft en de inclinatie de breedtegraad. Het enige dat er gebeurt is dat de duif dit variëren van inclinatie en draaiingen van de biokompas registreert en op de omgekeerde sequentie van variaties terugvliegt.

  15. Arno Wouters december 17, 2015 om 13:17

    Leonardo, als de afdeling Groningen inderdaad postduiven heeft die in staat zijn van Gibraltar terug te vliegen zullen ze zich daar flink voor laten betalen!

  16. Arno Wouters december 17, 2015 om 13:54

    Marleen schrijft:

    Als er sprake zou zijn van navigatie middels het biokompas, dan kan de duif middels het biokompas voelen op welke lengte- en breedtegraad hij zich bevindt omdat de draaiing van de nanonaald de lengtegraad aangeeft en de inclinatie de breedtegraad. Het enige dat er gebeurt is dat de duif dit variëren van inclinatie en draaiingen van de biokompas registreert en op de omgekeerde sequentie van variaties terugvliegt.

    Helemaal mee eens! Zo’n biokompas is, anders dan een gewoon kompas, dan ook een combinatie van een kompas (Noord-Zuid registratie) en een map (plaatsregistratie). Dat zo’n biokompas zou kunnen werken toont dus niet aan dat Leonardo ongelijk heeft wanneer hij beweert dat een kompas pas nuttig is “als je ook een kaart hebt waarop de kompasstreken zijn aangetekend.” Zo’n biokompas levert behalve een kompas ook een kaart.

  17. Arno Wouters december 17, 2015 om 14:21

    Marleen:

    Je zou inderdaad kunnen stellen dat er geen enkel bewijs is dat de duiven met behulp van dit biokompas navigeren, het artikel laat alleen zien dat het biokompas in de retina van de vogels aanwezig is.

    Als ik het artikel goed begrepen heb, verliep het onderzoek als volgt:

    1) De onderzoekers postuleerden een biokompas dat theoretisch gebruikt zou kunnen worden voor navigatie

    2) Ze formuleerden een aantal eisen waaraan een bepaald onderdeel van zo’n kompas (nl. de naald) zou moeten voldoen.

    3) Ze zochten in fruitvliegjes naar een complex van moleculen dat aan deze eisen voldoet en vonden dat een complex van twee bekende eiwitten namely Cry en CG8198 aan deze eisen voldoet.

    4) Ze gingen na of de overeenkomstige eiwitten in de retina van duiven aanwezig zijn en dat bleek het geval.

    Laten we even aannemen dat dit allemaal overtuigend gedaan is (ik kan dat absoluut niet beoordelen).

    Volgens mij kun je dan op z’n hoogst de conclusie trekken dat er in de retina van postduiven een complex aanwezig is dat in theorie zou kunnen fungeren als naald van een hypothetisch biokompas.

    Het artikel laat volgens mij dus geenszins zien dat er in de retina van duiven een biokompas aanwezig is. Het laat op z’n hoogst zien dat er een complex aanwezig is dat in theorie als onderdeel van zo’n biokompas zou kunnen fungeren.

  18. Marleen december 19, 2015 om 01:43

    Dat klopt Arno. Het is inderdaad slordig taalgebruik om te zeggen dat er een biokompas in de retina van de duif zit. Je zou eigenlijk moeten zeggen het complex Cry-MagR.

Praat mee en laat hier uw reactie achter

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Zwervende gedachten

Een filosoof over argumentatie, biologie, handelingstheorie en wat hem verder invalt

Jonas Bruyneel

Literatuur/Journalistiek/Muziek

mjusicamanti.wordpress.com/

per amanti della vera musica

SangueVivo

Ancora solo un battito in più

Microplastics

INTERREG MICRO PROJECT

Scientia Salon

Philosophy, Science, and all interesting things in between

Infinite forme bellissime e meravigliose

si sono evolute e continuano a evolversi

Vita da simbionte

perché collaborare è talvolta meglio che combattere

Meneer Opinie

Altijd een mening, maar niet altijd gehinderd door kennis van zaken

The Cambrian Mammal

An evo-devo geek's scientific meanderings

Evolutie blog

bij dezen en genen

The Finch and Pea

The Public House for Science...

voelsprieten

* wonder van het alledaagse *

the aphid room

All about aphids... not simply bugs|

kuifjesimon

Just another WordPress.com site

The Amazing Comics Men

Comics by Dutch cartoonists Jan the Stripman & Wim the Mysterious Helpman

Barbara Jansma

Prenten, spotprenten en schilderijen

%d bloggers op de volgende wijze: