Op zoek naar de klepel

bij dezen en genen

Altruisme in de mens

Afgelopen donderdag hield Telmo Pievani, filosoof van de biologie, een korte lezing over altruïsme. Hierin bekeek hij in vogelvlucht de evolutie van het altruïsme in de mens. Er waren ook twee andere sprekers waarover later meer. Het publiek bestond voornamelijk uit wat oudere mensen waarvan veel vrouw.

wederkerig-altruisme-klantgedrag

Altruisme ?

Hij ging terug tot de oorsprong, en stelde nog maar eens duidelijk dat alle nu levende organismen een gemeenschappelijke voorouder hebben. Dit houdt ook in dat de mens, die een gemeenschappelijk voorouder met de chimpansee heeft, dus niet afstamt van deze laatste die net zo lang de tijd heeft gehad te evolueren als wij. Het is altijd goed om dat nog eens duidelijk te maken want velen denken nog steeds dat we van de aap afstammen.

Hij vertelt daarna dat natuurlijke selectie werkt op het individu en het voordeel voor het individu selecteert. Er bestaat ook selectie op niveau van de groep. De individuen die profiteren van de voordelen van de groep maar niet meewerken worden ook wel ‘free riders’ genoemd. Pievani noemde met veel nadruk het voorbeeld van de belastingontduikers. Zij benutten alle voordelen van de maatschappij zonder er aan bij te dragen. Het is waarschijnlijk dat zijn opmerking hard aankwam omdat hij er duidelijk bij vertelde dat dit gedrag niet rendabel is. De ‘cheaters’ worden in een groep hard aangepakt en/of buitengesloten. Het moet dan wel om uitzonderlijk gedrag gaan. In Italië zou dat dus niet werken want een bijzonder groot percentage van de Italianen is belastingontduiker.
Hij merkte verder op dat we coöperatief zijn maar dat we individuen blijven. De tijd begon te dringen en er volgden nog korte opmerkingen over wat voor mij de belangrijkste punten waren. ‘Kin selection’ wordt na decennia lange discussies nu door de meesten gezien als altruïsme dat geldt voor sociale insecten en niet zozeer voor andere dieren ook wanneer deze in groepen leven. Hij vervolgde met het idee van exaptatie en stelt dat we vanuit de evolutie alle instrumenten meekregen om om altruïsme te ontwikkelen. Ondanks alle cultuur die we inmiddels bezitten, ziet hij de mens als een ambivalent wezen dat als een moordlustige of als een empathische aap moet worden gezien.

Daarna kwam Alberto Voci, professor in Sociale Psychologie aan het woord. Hij vertelde dat altruïsme een voordeel kan betekenen voor een andere persoon en tegelijkertijd egoïstisch van aard kan zijn. Dat heeft veel te maken met onze empathie waardoor we met iemand medelijden hebben en hem of haar helpen om ons eigen (mede)lijden te verlichten. Er bestaan vele vormen van altruïsme die een egoïstische basis hebben. Puur altruïsme bestaat niet. Daarna sprak Francesco Violante, neuroloog. Hij liet zien hoe de neuronale netwerken van genot en welzijn gestimuleerd worden door sociale wisselwerking en altruïsme wanneer we voor anderen zorgen. Er komt oxytocine en vasopressine bij vrij en er ontstaat een neurochemisch welzijn.

Al deze mechanismen baseren zich op empathie en altruïsme. Een ander facet van empathie is dat het mogelijk is de ander pijnlijk te treffen juist omdat door empathie de zwakke plekken van de ander bekend zijn. Uiteindelijk werd ook de Dalai Lama geciteerd: “Als je een intelligente egoïst wilt zijn, maak dan de anderen gelukkig”.

Aantekeningen uit de lezing over Altruisme

16 Reacties op “Altruisme in de mens

  1. Rob van der Vlugt april 20, 2013 om 09:29

    Ik zou de lezing graag hebben bijgewoond, al was het maar om te zien welke aapjes na de opmerkingen over belasting betalen een rood hoofd kregen.
    Wat ik niet begrijp is de opmerking over kin selection. Ik meende dat dat bij enorm veel soorten, zeker ook bij vogels, vissen en zoogdieren, een belangrijke rol speelde.

  2. Marleen april 20, 2013 om 09:51

    Rob,

    Het gezicht van de aapjes was jammer genoeg niet te zien, tenminste als je tussen het publiek zat. Er was wel een ongemakkelijk kuchen en schuiven op de stoelen hoor- en zichtbaar.

    Wat hierboven over kin selectie staat is eigenlijk slechts datgene wat er in de lezing gezegd werd. Het lijkt erop, ook als je zo om je heen leest, dat groepsselectie (toch) als een belangrijk mechanisme van selectie wordt gezien. Het zou er op neerkomen dat kin selectie (het mechanisme dat de genetische verklaring voor altruisme is) bij sociale insecten werkzaam is, terwijl er bij andere dieren groepsselectie plaatsvindt wanneer deze in groepen leven en functioneren. Groepen zouden beter functioneren naarmate er meer cooperatie plaatsvindt en dat is niet per se afhankelijk van bloedbanden. Cooperatie bepaalt of een groep beter functioneert dan een andere.
    Misschien dat Nowak er meer over zegt in zijn boek over cooperatie.

  3. antoinetteduijsters april 20, 2013 om 11:12

    echt altruisme bestaat niet, aan alles zit eigenbelang. ons eigen behoud.

  4. zaaikortZaaikort april 20, 2013 om 14:19

    Nu kan ik het echt niet meer laten deze link op te werpen:
    http://edge.org/conversation/the-false-allure-of-group-selection
    Met de deskundige reakties erbij is dit essay zowat een heel boek, waarin veel voorbij komt over evolutie en het bestaan van groepsselektie en altruïsme.

    • Marleen april 20, 2013 om 18:05

      zaaikort,

      Dank voor je link. Ik heb hem nog niet helemaal gelezen, maar ken wel de discussie tussen Wilson en Dawkins en was altijd erg overtuigd van het gelijk van Dawkins.
      Nu is het begrip cooperatie erg in zwang en het zou wel wat kunnen betekenen voor het begrip van groepsselectie.
      Het artikel van Pinker zal ik goed doorlezen en zien of het me wat duidelijker wordt. Het blijft hoe dan ook een interessant debat.

  5. joost tibosch sr april 20, 2013 om 15:38

    Blijf na een miljardenjare lange evolutie van aantrekkingskracht en alle mogelijke vormen van empathie en altruisme toch denken dat de mens ook na dat al lange proces voor het eerst met zijn beperkte vrije wil en voorstellingsvermogen in liefde al kan(!) houden van een ander. Het zou me zelfs niet verbazen dat na weer een lange fase van al dat individuele moeizame pogen tot liefde een volgende stap in de evolutie gezet gaat worden naar bewuste eenheid van mensen We zitten namelijk nog volop in dat grote nog helemaal niet te overziene evolutieproces van aantrekkingskracht, empathie en altruisme..

    • Marleen april 20, 2013 om 17:54

      Joost, over liefde werd in deze lezing niet gesproken. Waarschijnlijk is dat een te lastig onderwerp voor wetenschappers. Het stond ook niet op de agenda van de lezing.

      Het lijkt mij ook dat we nog in het evolutieproces zitten, dus de laatste woorden zijn nog niet gezegd over altruisme én de liefde.

  6. Rene april 20, 2013 om 16:05

    Ben over de helft in de Bonobo van Frans de Waal – die betoogt dat echt altruïsme wel kan bestaan, simpelweg omdat goed doen een goed gevoel geeft. Maar ik kan niet goed bepalen of het verschil met jouw sprekers semantisch of inhoudelijk is.
    Echte aanrader, trouwens, De Waal. Maar dat wist je geloof ik al.

  7. Marleen april 20, 2013 om 18:18

    Rene, ik ben hem ook aan het lezen. Er wordt hier volgens mij niet aan getwijfeld dat altruisme wel of niet zou bestaan. Het is alleen de vraag of het een kleiner of groter bestanddeel aan egoisme bevat.

    Dat goed doen een goed gevoel geeft is inderdaad een conclusie die je uit deze lezing zou kunnen trekken. In het boek van Frans de Waal ben ik dat daarentegen (nog) niet tegengekomen. Het is allemaal erg interessant wat hij vertelt, maar een wetenschappelijke beschouwing van ‘goed doen’ en ‘goed voelen’ staat er niet in, maar ik heb het nog niet uit. Dus wellicht later meer.

  8. Marleen april 22, 2013 om 03:35

    Rene,
    Ik heb het inmiddels gevonden: ‘Doing good, feels good’. HIj schrijft dit na één regel gewijd te hebben aan neuroimaging studies van James Rilling waarin delen van het brein geactiveerd worden die met welzijn te maken hebben wanneer mensen elkaar helpen. Meer wordt er niet over gezegd (voorlopig).

  9. harry pinxteren april 23, 2013 om 08:40

    marleen, wel een beetje een heel groot verschil, maar als jij zowel Frans de Waal als Life’s Ratchet van Peter M. Hoffmann, weet te waarderen dan zul je dit vast ook interessant vinden. En zo klinkt het ook, tenminste voor zover ik het kan volgen:
    D. Wissner-Gross and C. E. Freer Phys. Rev. Lett. 110, 168702 (2013) [5 pages Received 24 May 2012; revised 26 February 2013; published 19 April 2013
    Recent advances in fields ranging from cosmology to computer science have hinted at a possible deep connection between intelligence and entropy maximization, but no formal physical relationship between them has yet been established. Here, we explicitly propose a first step toward such a relationship in the form of a causal generalization of entropic forces that we find can cause two defining behaviors of the human “cognitive niche”—tool use and social cooperation—to spontaneously emerge in simple physical systems. Our results suggest a potentially general thermodynamic model of adaptive behavior as a nonequilibrium process in open systems.
    Ook de conclusie is nog wel een beetje te volgen, maar de rest er tussenin, snap jij misschien beter!
    http://math.mit.edu/~freer/papers/PhysRevLett_110-168702.pdf

  10. Marleen april 23, 2013 om 10:44

    Harry, ontzettend bedankt voor de link. Ik ga het nog beter bekijken. Het is vast een erg mooi artikel, maar ook erg ingewikkeld. Ik kan me bijvoorbeeld al niet voorstellen hoe adaptief gedrag onder de wetten van de thermodynamica kan vallen. Ik ben toch gewend thermodynamica te associeren met gassen of distributie van wamte en kou, zulke eenvoudige parameters waarmee het nog ingewikkeld genoeg is.

    Frans de Waal heb ik inmiddels uit, een mooi boek, al geef ik de voorkeur aan boeken als die van P. M. Hoffmann die iets wetenschappelijker zijn😉

    • harry pinxteren april 23, 2013 om 12:30

      ok marleen, geen dank. Ik ben heel benieuwd wat jij ervan vindt. cognitive niches zijn mooi, maar uit je computer kun je alles krijgen als je het er van te voren in stopt.
      Trouwens, zegt Frans in zijn boek ook ergens letterlijk dat moraal in de natuur zit (zoals hij in interview(s) heeft gezegd)? Misschien moesten we dat verschil tussen warm en koud dan toch nog maar eens even wat beter bekijken!😉

  11. Marleen april 24, 2013 om 09:37

    FdW heeft het in zijn boek over ‘the moral nature’ van dingen, dat moraal in onze natuur zit, maar dus niet in de natuur. Dat zou iets heel anders betekenen.
    Gisteren ben ik gaan luisteren naar Ian Tattersall in Padua. Ken je hem ? Hij vertelede over de evolutie van cognitieve vermogens in de de mens. Het ging voornamelijk over de ontwikkeling van stenen instrumenten en de ontwikkeling van symboliek. Hij beschouwde de taal als een exaptatie van ons brein; onze hersenen hebben zich steeds verder ontwikkeld en daar ontstond onze capaciteit taal te ontwikkelen uit. Bijna alsof taal een spandrel zou zijn van de enorme ontwikkeling van ons brein.
    Misschien schrijf ik er nog wel een blogje over.

  12. harry pinxteren april 24, 2013 om 12:59

    marleen, ik snap het verschil. Dat poets je dus niet weg met wat semantiek: als moraal ‘in onze natuur’ zit maar dus niet ‘in de natuur’, wat is dan de ‘moral nature’ van dingen? Hoe komt die moraal daar? (heb je die ook al bij de samenwerkende bacterien in het, overigens fraaie, onderzoek van Schultz et al 2013 DOI: 10.1038/srep01668 ?)
    Ik ben de naam Tattersall vaker tegengekomen. Hij werkte met N. Eldredge samen en noemde de EP ooit letterlijk pseudo-science. (en met name hun maffe idee van de EEA dat dus raakt aan zijn eigen expertise). Ik ben benieuwd wat hij toe te voegen heeft aan wat linguisten ons allemaal al over taal(ontwikkeling) weten te vertellen.

Praat mee en laat hier uw reactie achter

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Zwervende gedachten

Een filosoof over argumentatie, biologie, handelingstheorie en wat hem verder invalt

Jonas Bruyneel

Literatuur/Journalistiek/Muziek

mjusicamanti.wordpress.com/

per amanti della vera musica

SangueVivo

Ancora solo un battito in più

Microplastics

INTERREG MICRO PROJECT

Scientia Salon

Philosophy, Science, and all interesting things in between

Infinite forme bellissime e meravigliose

si sono evolute e continuano a evolversi

Vita da simbionte

perché collaborare è talvolta meglio che combattere

Meneer Opinie

Altijd een mening, maar niet altijd gehinderd door kennis van zaken

The Cambrian Mammal

An evo-devo geek's scientific meanderings

Evolutie blog

bij dezen en genen

The Finch and Pea

The Public House for Science...

voelsprieten

* wonder van het alledaagse *

the aphid room

All about aphids... not simply bugs|

kuifjesimon

Just another WordPress.com site

The Amazing Comics Men

Comics by Dutch cartoonists Jan the Stripman & Wim the Mysterious Helpman

Barbara Jansma

Prenten, spotprenten en schilderijen

%d bloggers op de volgende wijze: