Op zoek naar de klepel

bij dezen en genen

Het donkere woud

Rond de honderd miljoen jaar geleden was Antarctica bedekt met dichte bossen van bladverliezende bomen. We kunnen het ons moeilijk voorstellen, maar de bevroren ijskap die nu dit continent bedekt is relatief jong. Vele onderzoekers vonden fossielen van verschillende bomen in de bodem van dit continent.

Moerascipres

Moerascipres

Gedurende een gedeelte van het Mesozoïcum en het Paleogeen groeide er weelderige subtropicale bossen op Antarctica die meer dan 40% van het totale landoppervlak in beslag namen. Het broeikasgas CO2 had toen een hoge waarde en de temperatuur lag gedurende het hele jaar boven nul.

Het is verbazend dat bomen op deze breedtegraad kunnen overleven aangezien er gedurende de winter zes weken geen licht is. Bovendien is het licht dat er komt gereduceerd na een langere weg door de atmosfeer. Ook gedurende de zomer hebben planten het op die locatie moeilijk met zes weken continu daglicht.

De gevonden fossielen van de bomen waren nagenoeg allemaal bladverliezende bomen. David Beerling stelde de vraag of er verschillen waren tussen groenblijvende bomen en bladverliezende bomen, aangezien de laatsten een voordeel lijken te hebben in dit poolgebied. Hij bootste exact de voorwaarden na waaronder de bomen groeiden, door ze gedurende een heel jaar lang te laten groeien met lichtcycli die overeenkomen met die van de zuidpool (69°N) en bij hoge en ‘normale’ hoeveelheid CO2 (kooldioxide).

Er werd gebruik gemaakt van één jaar oude bomen die geplaatst werden in een doorzichtige koker. Deze stond in verbinding met een gecontroleerde luchttoevoer. Hij onderzocht de vijf boomsoorten: 1.Taxodium distichum (bladverliezende Moerascipres), 2. Metasequoia glyptostroboides (bladverliezende Watercipres) 3. Sequoia sempervirens (groenblijvende Kustmammoetboom), 4. Ginkgo biloba (bladverliezende naaktzadige), 5. Nothofagus cunninghamii (groenblijvende bedektzadige). Deze soorten hebben een lange historie in het fossielenbestand (langer dan 65 miljoen jaar) en hun voorouders domineerden de poolbossen in het Krijt en het Palogeen.

Hij kon meten dat de bladverliezende bomen meer koolstof opnamen tijdens de late zomer en begin herfst. Deze toename

Nothofagus cunninghamii

Nothofagus cunninghamii

compenseerde voor het bladverlies in de winter in vergelijking met de groenblijvende bomen.

David Beerling concludeert dat bladverliezende bomen geen voordeel hebben ten opzicht van groenblijvende bomen. Het is dus niet duidelijk waarom de poolbossen voornamelijk uit bladverliezende bomen bestonden. Waarschijnlijk is er een andere factor in het spel die de bladverliezende bomen een voordeel geeft en die niet met het CO2- metabolisme te meten is.

Sommigen speculeren over de terugkeer van bossen op Antarctica met de stijging van de globale tempertuur en het smelten van de ijskappen. Het is dan wel de vraag hoe de zaden kunnen migreren over de Zuidelijke Oceaan en de omringende oceanen, al willen we daar tegen die tijd best een handje bij helpen.

Uit BBCnews, Het artikel van David Beerling (pdf)

Oorsprong Illustraties Moerascipres, Nothofagus cunninghamii

29 Reacties op “Het donkere woud

  1. Tineke van Eeuwen februari 13, 2011 om 03:02

    Heerlijk verhaal dat ik zeer graag las, al was het alleen al om de naam:
    Metasequoia glyptostroboides, dat izijn namelijk de eerste Latijnse woorden die ik op vierjarige leeftijd leerde van mijn vader die boomkweker is. Zal zeker vaker op je blog komen lezen,

    groetekes Tineke

    • pierraveneta februari 13, 2011 om 09:54

      Het kostte enige moeite de namen goed te spellen…het experiment is werkelijk mooi opgezet. Je kunt het in het artikel allemaal nalezen. Leuk dat je het graag gelezen hebt.
      Groet,

  2. antoinetteduijsters februari 13, 2011 om 08:32

    Pierra, je vergeet en de onderzoekers de plaattectoniek. De zuidpool was toen geen zuidpool, maar lag veel noordelijker. Dat zou veel verklaren.

    • pierraveneta februari 13, 2011 om 09:57

      Antoinette, daar zeg je wat. Dat moet ik eens natrekken, want dat zou erg dom zijn van de onderzoekers (en van mij !). Ik ga het opzoeken…
      Eigenlijk moet ik kijken waar 69°N ligt.

  3. ing St Hawk februari 13, 2011 om 10:07

    Het is van belang te weten om welke periode het gaat als je het hebt over de positie van wat we nu Antarctica noemen. 100 miljoen jaar geleden was het al behoorlijk zuidpoolachtig.
    Voor een mooie animatie:

    http://www.ucmp.berkeley.edu/geology/tectonics.html

    (bij het bekijken van de Quicktime versie werd ik wel wat licht in het hoofd en wankel in de maag)

    • pierraveneta februari 13, 2011 om 10:29

      Een prachtig filmpje. Je kunt als het afgelopen is de cursor terugzetten op 100 en dan zien waar antarctica toen gelegen moet hebben.
      De auteurs (Beerling) heeft het over het mesozoicum en het palogeen. Grof gezegd is dat meer dan 100 miljoen jaar geleden.
      69°S ligt hier:
      http://en.wikipedia.org/wiki/Latitude_69_degrees_S
      Beerling verwacht in zijn conclusie dat er meer groenblijvers geweest moeten zijn nog verder richting de pool.

  4. blutch1 februari 13, 2011 om 10:23

    Is het werkelijk zo lang geleden? Daarmee is de kaart van Piri Reis niet te verklaren.
    Het is ook belangrijk waar die fossielen gevonden werden. Delen van Antarctica waren tot ca 6000 jaar geleden ijsvrij.
    Het lijkt waarschijnlijker dat de precessie er iets mee te maken heeft dan de plaattectoniek.
    Daarbij kan de stand van de aardas best eens anders zijn geweest dan we nu denken. Zowel de precessie als een mogelijke andere stand van de aardas kunnen die periodes van donker en licht behoorlijk veranderen.

  5. kuifjesimon februari 13, 2011 om 11:23

    Pierra: hererlijke ‘zondagochtendkost’
    simogroet

  6. antoinetteduijsters februari 13, 2011 om 12:29

    Blutch heeft gelijk met de stand van het aardas, dat wil ook nog wel eens veranderen. En verder nu groeien er in het noorden ook bomen binnen de poolcirkel. Die zijn aangepast aan dit klimaat. De natuur staat voor niets.

    • pierraveneta februari 13, 2011 om 12:48

      Antoinette, de natuur past zich makkelijk aan. De bomen die nu binnen de poolcirkel groeien hebben weliswaar ook te kampen met een donkere winter, maar het zijn bijna allemaal groenblijvende naaldbomen dacht ik. Terwijl de bomen op Antarctica 100 miljoen jaar geleden bladverliezende bomen waren. Beerling vraagt zich af waarom dat zo is.

  7. blutch1 februari 13, 2011 om 13:02

    Misschien moet je het omdraaien.
    Als bladverliezende bomen niet in poolgebieden voorkomen is dit mogelijk een aanwijzing dat Antarctica in die tijd geen poolgebied was.

  8. Aad Verbaast februari 13, 2011 om 13:23

    Mooi blog weer,
    Dit speelde zich toch allemaal af toen antarctica nog onderdeel was van het oercontinent?

    P.S. mooi thema trouwens. Misschien ga ik die van mij wel veranderen. Deze is wat compacter. Strakker.
    Ik ben alleen wat huiverig dat bij wisseling het grootste gedeelte van mijn reeds geïnstalleerde widgets naar de mallemoer gaan..
    Heb jij ervaring daar mee?

    • pierraveneta februari 13, 2011 om 21:54

      Aad, zie ook het antwoord van Antoinette en vooral bekijk het filmpje wat ing.StHawk meestuurde. Het is me niet helemaal duidelijk hoe het met de tijdschaal zit.
      Sorry voor dit late antwoord maar ik moest vanmiddag weg.

      Het thema is wel aardig. Er zijn inderdaad widgets die anders weergegeven worden. Bijv. de tagwolk blijft staan, maar er komen geen nieuwe tags bij; die staan bij elk bericht onderaan. Let dus goed op wat voor speciale widgets je hebt en controleer of die te zien zijn in het ‘voorbeeld’ want ze kunnen verdwijnen !

  9. Ron februari 13, 2011 om 14:56

    Heel interessant. Je blogs zijn altijd weer een welkom stukje hersengymnastiek.

  10. antoinetteduijsters februari 13, 2011 om 15:33

    Antarctica had in die tijd een subtropisch tot gematigd klimaat, ijskappen waren nergens te bekennen.

    Aad, dat continent was toen al in stukken gebroken en de delen verspreide zich in die tijd.
    Want je moet eigenlijk lezen tussen 100 en 50 miljoen jaar, dat is een hele tijd.

    • pierraveneta februari 13, 2011 om 22:11

      Antoinette, bedankt voor je antwoord aan Aad, ik moest vanmiddag weg. Ik wil nog uitzoeken hoe het met de ijskappen zit en waar Antarctica precies lag zo’n 100 miljoen jaar geleden.

  11. blutch1 februari 13, 2011 om 17:21

    Zo te zien hebben we de klepel vast in handen, nu de klok nog.

    • pierraveneta februari 13, 2011 om 22:11

      Nou Blutch, dat is optimistisch, ik ben er nog niet uit !

    • pierraveneta februari 13, 2011 om 22:55

      Op deze site vond ik de volgende informatie

      http://www.discoveringantarctica.org.uk/alevel_1_2.html

      Rond de 100 miljoen jaar geleden bevond Antarctica, na zich losgemaakt te hebben van Nieuw Zeeland en Australië, zich op dezelfde positie als nu op de Zuidpool.
      Ook al was er een vermindering in de hoeveelheid zonlicht, toch blijft het klimaat warm. Zoals fossielen aantonen groeiden er bossen tot beneden de 85°S.
      Dit warme klimaat wordt veroorzaakt door verschillende broeikasgassen als CO2 dat uitgestoten werd door vulkanen en methaan dat loskomt uit de zeebodem. De liggingen van land en zee liet warme stromen rond het continent toe.
      Er zou zich pas ijs gevormd hebben gedurende het Eoceen, zo’n 40 miljoen jaar geleden. Zelfs tot 14 miljoen jaar geleden werd er toendra-vegetatie gevonden zoals in de uiterste punt van Zuid-Amerika nu. Pas 6 miljoen jaar geleden vormde zich een ijskap op Antarctica.

  12. Aad Verbaast februari 13, 2011 om 18:15

    @Antionette: dank. fascinerend!
    @Pierra: inmiddels , dankzij jou, ben ik naar jouw gebruikte thema hier overgeschakeld. Allemaal goed gelukt.
    Ik nog tevredener dan ik al was😉

  13. Pingback:NIEUWS VAN 14 FEBRUARI 2011 | THE PACOPAINTER DAILEY

  14. 100-woorden februari 15, 2011 om 01:51

    =Waarschijnlijk is er een andere factor in het spel die de bladverliezende bomen een voordeel geeft en die niet met het CO2- metabolisme te meten is.=

    Wind misschien. Bij zware stormen zijn bomen zonder blad in het voordeel. Als de wind seizoengebonden was zou dat een voordeel opgeleverd kunnen hebben voor bladverliezende bomen. Het lastige is om alles in zijn samenhang te kunnen zien. Het succes van één soort is afhankelijk van vele andere soorten en de heersende omstandigheden, maar die zijn moeilijk te achterhalen.

    • Pierra Veneta februari 15, 2011 om 13:17

      100-woorden, dat zou best eens kunnen, de wind heeft minder grip op een kale boom. Maar het is inderdaad een complex systeem dat nu met de ijskappen op de polen niet meer te onderzoeken valt.
      Het is wel een interessant feit dat de polen voor het grootste gedeelte van de tijd sinds er leven is geen ijskappen hadden. Een stijging van de temperatuur zou daarom helemaal niet desastreus hoeven te zijn, behalve dat deze nu erg snel gaat (binnen perioden van een eeuw in plaats van duizenden tot miljoenen jaren)

Praat mee en laat hier uw reactie achter

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Zwervende gedachten

Een filosoof over argumentatie, biologie, handelingstheorie en wat hem verder invalt

Jonas Bruyneel

Literatuur/Journalistiek/Muziek

per amanti della vera musica

SangueVivo

Ancora solo un battito in più

Microplastics

INTERREG MICRO PROJECT

Scientia Salon

Philosophy, Science, and all interesting things in between

Infinite forme bellissime e meravigliose

si sono evolute e continuano a evolversi

Vita da simbionte

perché collaborare è talvolta meglio che combattere

Meneer Opinie

Altijd een mening, maar niet altijd gehinderd door kennis van zaken

The Cambrian Mammal

An evo-devo geek's scientific meanderings

Evolutie blog

bij dezen en genen

The Finch and Pea

The Public House for Science...

voelsprieten

* wonder van het alledaagse *

the aphid room

All about aphids... not simply bugs|

kuifjesimon

Just another WordPress.com site

The Amazing Comics Men

Comics by Dutch cartoonists Jan the Stripman & Wim the Mysterious Helpman

Barbara Jansma

Prenten, spotprenten en schilderijen

%d bloggers op de volgende wijze: