Op zoek naar de klepel

bij dezen en genen

Een oude bijwerking

Na het eten van mosselen kan men behoorlijk ziek worden. Dat kan komen door Paralytic shellfish poisoning of PSP en wordt veroorzaakt door saxitoxine. De eerste symptomen zijn tintelingen in mond, spierpijn, draaierigheid, diarree, maar er kunnen ook verlammingsverschijnselen optreden en men kan er zelfs aan doodgaan. Saxitoxine is een van de gifstige natuurlijke toxines en kan als chemisch wapen ingezet worden. Er bestaat geen tegengif.

 

natrium kanaal
van internet: natrium kanalen in de zenuwcel

Saxitoxine blokkeert de natrium kanalen van de neuronen. Deze kanalen creëren normaal gesproken het actiepotentiaal waarmee de neuronen hun signalen doorgeven. Alle organismen met een zenuwstelsel kunnen dus door deze toxine verlamd raken.

 

Saxitoxine wordt niet geproduceerd door de mosselen zelf maar door cyanobacteriën (blauwalgen) en sommige dinoflagellaten. De toxine wordt niet afgescheiden maar hoopt zich op in de cel van deze organismen. Filterende dieren zoals mosselen en krill kunnen veel saxitoxine bevatten. Van daaruit verspreidt de toxine zich door de voedselketen en kan vervolgens ook vissen, walvissen, vogels en mensen vergiftigen.

 

De biochemische weg voor de aanmaak van saxitoxine is zeer gecompliceerd en niet alle cyanobacteriën kunnen deze toxine maken. Er zijn veel zeer gespecialiseerde enzymen nodig om deze toxine te maken. Waarom maken de bacteriën een toxine aan die zoveel investeringen vraagt? Sommigen suggereren dat de toxine een manier is om de osmose van de cel of om de celcyclus te regelen. Een onderzoek naar de oorsprong van de genen die verantwoordelijk zijn voor de aanmaak van saxitoxine wijst uit dat het gaat om een cluster van genen waarvan de volgorde uitwijst dat de soort Nostocales, een groep cyanobacteriën, de gemeenschappelijke voorouder geweest moet zijn. Deze gemeenschappelijke voorouder leefde zo’n 2,1 miljard jaar geleden. Toen leefden er nog helemaal geen meercellige organismen, laat staan dieren met zenuwstelsels. Natriumkanalen bestonden nog helemaal niet! Bacteriën maken immers gebruik van kaliumkanalen.

 

Als chemisch defensief middel het hoofddoel was van de productie van saxitoxine,

mosselen
van internet: mosselen

waarom zouden de bacteriën deze toxine evolueren wanneer de organismen die gevoelig zijn voor de toxine pas miljoenen jaren later evolueerden? Natriumkanalen evolueerden uit kaliumkanalen. Zou het kunnen dat het oorspronkelijke doel van saxitoxine ooit de kaliumkanalen van (andere) bacteriën geweest zijn?

 

Voorlopig lijkt het erop dat saxitoxine een nut heeft voor de bacteriecel zelf en dat het giftige effect een bijwerking is. We zijn gewend te denken dat als iets ons ziek maakt dit veroorzaakt wordt door een organisme dat ons ziek wil maken. De productie van saxitoxine door de cyanobacteriën die al miljarden jaren voortduurt laat zien dat wij hier helemaal geen rol in hebben en dat de cyanobacteriën al miljarden jaren niets van ons aantrekken. Iets om aan te denken de volgende keer dat u mosselen eet.

 

Grotendeels een vertaling en samenvatting van: Researchblog: Cyanobacterial neurotoxin evolved billions of years ago van Lucas Brouwers.

 

 


23 Reacties op “Een oude bijwerking

  1. Jacopone november 24, 2010 om 15:14

    Opnieuw heel interessant. :–)
    Ga je ervan uit dat alles wat is zin moet hebben? Dat evolutie alleen maar logisch is?

  2. pierra november 24, 2010 om 15:21

    @Jacopone, dank ook namens Lucas Brouwers.
    Je zou verwachten dat eigenschappen zoals de enzymen voor het aanmaken van saxitoxine, die zoveel specialisme en energie kosten, wel een nut moeten hebben, zeker toen ze zich 2 miljard jaar geleden ontwikkelden, anders zou deze eigenschap verloren gegaan zijn ofwel weggeselecteerd zijn.

  3. maria-dolores november 24, 2010 om 15:29

    maarre… wie wordt er behoorlijk ziek? alleen bepaalde mensen die extreem gevoelig voor die toxine zijn, of kan het iedereen overkomen?

  4. antoinette duijsters november 24, 2010 om 15:29

    Ja hoor allerlei virussen en bacteriën zijn voortdurend aan het bedenken, hoe kunnen we die mensen eens goed ziek maken:-)))
    Goed uitgelegd.

  5. pierra november 24, 2010 om 15:40

    @maria-dolores, het moet niet verward worden met mosselen-allergie. Daar kun je ook behoorlijk ziek van worden, maar is meestal niet fataal. Het kan in principe iedereen overkomen, maar er wordt door de controlediensten altijd erg goed opgelet als er ergens weer blauwalgen aan het ‘bloeien’ zijn.
    @antoinette, :-)),
    toch heeft het ziekmaken vaak verband met besmetting, terwijl dat hier geenszins het geval is.
    Het uitleggen is meer ‘vertalen’ van het uitstekende blog van Lucas Brouwers.

  6. Hans van Driel november 24, 2010 om 18:33

    En welke conclusie kunnen wij dan nu trekken als wij de volgende keer mosselen eten? Kenmerkend voor mensen met een voedselallergie is dat die allemaal niet tegen schaal- en schelpdieren kunnen.
    Maar ook dat het de ene keer geen problemen geeft en een andere juist weer wel. Hebben veel mensen een enzym wat in werking treedt bij het eten van mosselen, welke een bescherming biedt? Zo ken ik ook mensen die bij de eerste keer mosselen eten er behoorlijk last van hebben en later bij de consumptie er van niet meer.
    Het Maag/Darm systeem is een autonoom systeem, waar men maar relatief weinig vanaf weet, is mij duidelijk geworden. En al helemaal op de wijze waarop de ongeveer 15 bacterieënstammen hun werk doen.
    Verder dank voor uw inbreng.

  7. pierra november 24, 2010 om 18:58

    @Hans van Driel, dank voor uw reactie. Saxitoxine heeft voor zover mij bekend niets te maken met allergieen, dus dat is enigszins off-topic.
    Ik lees hier (http://allergieplatform.nl/informatie-voedselallergie/77-weekdieren) dat:De belangrijkste allergenen in weekdieren zijn tropomyosines. Deze allergenen zitten ook in schaaldieren zoals krab, garnaal en kreeft. Daarom is de kans groot dat iemand met een weekdieren-allergie, ook een allergie voor schaaldieren krijgt.
    Tropomyosine is hittestabiel, waardoor u ook na koken of bakken van het product nog last van uw allergie zult hebben.

    Een allergeen activeert het immuunsysteem dus het lijkt mij vreemd dat er mensen zijn die eerst wel en daarna niet allergsich zijn.
    Ook bedorven mosselen kunnen iemand ziek maken en een volgende keer dat diegene verse mosselen eet is er niets aan de hand.

  8. Selma november 24, 2010 om 19:34

    Erg interessante weetjes,
    en smakelijk schilderij.
    Ik ga morgen weer mosselen eten, ben er dol op.
    En op een dag moet ik toch dood😉

  9. Lucas november 24, 2010 om 19:35

    @Jacopone Pierra heeft gelijk als ze zegt dat saxitoxine-productie voor deze cyanobacteriën waarschijnlijk functioneel is. Anders zouden ze niet de moeite doen om het 2,1 miljard jaar te behouden! Bacteriën zijn namelijk bijzonder kritisch als het op hun genetische huishouding aankomt, genen die hun functie verliezen worden snel het genoom uitgewerkt. Dit in tegenstelling tot de meeste diersoorten, waar non-functionele genen nog lang rond kunnen blijven slingeren. Dat betekent niet dat saxitxoine essentieel is voor cyanobacteriën: er zijn genoeg stammen die geen saxitoxine kunnen produceren.
    @maria, hans Zoals Pierra al aangeeft is hier geen sprake van een mosselallergie. Saxitoxine is een giftige stof die zich op kan bouwen in mosselen, wanneer ze zich voeden met saxitoxine-producerende cyanobacteriën of algen. Voedsel en warenautoriteiten houden het voorkomen van algenbloei goed in de gaten, en kunnen de visserij voor weken stilleggen als het risico op besmetting met saxitoxine of andere gifstoffen te groot is. Gelukkig komt saxitoxine besmetting in de Lage Landen zelden voor.

  10. Hans van Driel november 24, 2010 om 20:08

    Pierra en Lucas, hartelijk dank voor de additionele informatie.

  11. Gus Bolden november 24, 2010 om 20:13

    Holy smoke!
    Ik heb vaak mosselen gegeten en lust ze nog steeds, maar dit zet me even op het andere been.
    Bij jou en Lucas z’n commentaar las ik, dat het redelijk safe is als de mosselomgeving goed in de gaten wordt gehouden, zoals bij gekweekte mosselen.
    Bedankt voor deze geruststellende aai over m’n bol🙂
    Toch blijft het oppassen, nieuws bijhouden enz.
    Blijft het een vreemd gegeven, dat een paar miljard jaar geleden de saxitonine al bestond en dat wij niet zijn meegeëvolueerd.

  12. BarbaraJansma november 24, 2010 om 21:20

    Ik ben er ooit twee keer achter elkaar erg ziek van geweest, binnen een week, sindsdien bezie ik mosselen met liefde en van veilige afstand.

  13. pierra november 24, 2010 om 21:45

    @Lucas, hartelijk dank voor de uitgebreide en duidelijke informatie. Het feit dat de saxitoxinen niet essentieel zijn maakt het onderzoek naar hun functie nog boeiender.

  14. pierra november 24, 2010 om 21:50

    @Selma, je kunt ze normaal gesproken goed eten. Dit soort vergiftigingen komt met de controles die er zijn weinig voor. Smakelijk!
    @Gus, inderdaad vreemd dat we daar geen afweer tegen hebben ontwikkeld.
    @Barbara, je kunt ze altijd nog mooi schilderen…

  15. Apiedapie november 24, 2010 om 23:41

    Nou heel fijn. Ik wilde dit eigenlijk niet weten, geloof ik. Ik ga morgen mosselen en oesters eten. Zal er nu toch iets onrustiger naar kijken.😦

  16. assyke november 25, 2010 om 00:10

    ook hier een mosselliefhebber
    maar ik begrijp dat het voornamelijk tijdens de warme maanden een risico
    vormt
    dus de r in de maand was er niet voor niets

  17. pierra november 25, 2010 om 09:19

    @Apiedapie, gewoon lekker gaan eten. Deze vergiftiging doet zich bijna nooit voor
    @assyke, het is een piepklein risico. Je hoort er bijna nooit van dat iemand vergiftigd wordt.
    Het bericht ging eigenlijk niet zozeer over de mosselen maar over de vraag waarom de cyanobacterien saxitoxine aanmaken.

  18. Rob Kruzdlo november 25, 2010 om 12:54

    Het kan allemaal gebeuren…, mij is het nog nooit gelukt ziek te worden van mosselen. Informatief goed blog. Ab groet Rob

  19. martin november 25, 2010 om 19:13

    Ha ik denk hier niet meer aan. Wel al altijd zorgvuldig met zeefruit dis en gebruikt kookgerei. Maar ik blijf genieten van een pan gekookte mosselen.

  20. pierra november 25, 2010 om 19:14

    @Rob Kruzdlo, mij ook niet gelukkig. Ik vind ze heerlijk.
    Over het blog: het is eigenlijk een ‘kopie’ van dat van Lucas Brouwers.
    Groet,

  21. pierra november 25, 2010 om 19:19

    @martin, goed zo, niet aan denken, het gaat eigenlijk ook niet echt om de mosselen in dit verhaal. Ik geniet ook hoor nog steeds van spaghetti ai frutti di mare!

  22. ron november 25, 2010 om 22:43

    Als chemisch defensief middel het hoofddoel was van de productie van saxitoxine, waarom zouden de bacteriën deze toxine evolueren wanneer de organismen die gevoelig zijn voor de toxine pas miljoenen jaren later evolueerden? – regeren is dus toch vooruit zien –😉
    Even serieus: heel interessant en heel duidelijk uitgelegd, Pierra.

  23. pierra november 26, 2010 om 16:10

    @ron, daar wordt in het originele blog ook nog wat zinnen aan gewijd, dat het lijkt alsof de bacterien vooruit konden zien. Dat ze hier de regie hebben is wel duidelijk.
    De goede uitleg is geheel merito van Lucas Brouwers.

Praat mee en laat hier uw reactie achter

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Zwervende gedachten

Een filosoof over argumentatie, biologie, handelingstheorie en wat hem verder invalt

Jonas Bruyneel

Literatuur/Journalistiek/Muziek

per amanti della vera musica

SangueVivo

Ancora solo un battito in più

Microplastics

INTERREG MICRO PROJECT

Scientia Salon

Philosophy, Science, and all interesting things in between

Infinite forme bellissime e meravigliose

si sono evolute e continuano a evolversi

Vita da simbionte

perché collaborare è talvolta meglio che combattere

Meneer Opinie

Altijd een mening, maar niet altijd gehinderd door kennis van zaken

The Cambrian Mammal

An evo-devo geek's scientific meanderings

Evolutie blog

bij dezen en genen

The Finch and Pea

The Public House for Science...

voelsprieten

* wonder van het alledaagse *

the aphid room

All about aphids... not simply bugs|

kuifjesimon

Just another WordPress.com site

The Amazing Comics Men

Comics by Dutch cartoonists Jan the Stripman & Wim the Mysterious Helpman

Barbara Jansma

Prenten, spotprenten en schilderijen

%d bloggers op de volgende wijze: