Op zoek naar de klepel

bij dezen en genen

Vijgen en Wespen

Een recente studie toont aan dat de vijgen wesp zich binnen 48 uur over 160 km kan verplaatsen. Veel vogels en andere dieren zijn afhankelijk van de vijg als voedsel. Het is daarom belangrijk dat de vijg zich in de tropische regenwouden staande houdt. Door de versnippering van de wouden als gevolg van kapping en landbouw, komen de vijgenbomen verder uit elkaar te staan, maar omdat ze voor bevruchting van deze snelreizende wesp afhankelijk zijn, kunnen ze toch goed overleven.

De vijgen wesp (fam. Agaonidae) is een klassiek voorbeeld van co-evolutie. De vijg en de

emerging wasps
Van internet: uitvliegende vrouwtjeswespen

wesp zouden niet zonder elkaar kunnen bestaan. De relatie is zo nauw dat deze ook wel verplicht mutualisme genoemd wordt. De vijgenbloem is eigenlijk een bolletje (een syconium; hier kun je wat foto’s zien.) Het bevruchtte vrouwtje, dat vol met stuifmeel zit van een andere vijg, gaat door een gaatje van de holle bloem naar binnnen, waar zich de vrouwelijke bloemen bevinden. Deze bloemen worden met stuifmeel bevrucht en ze laat eitjes achter in de zaadknoppen. Dan sterft ze. Wanneer de eitjes uitkomen doen de larven zich te goed aan het groeiende zaad. Vervolgens ontpoppen de larven zich in volwassen wespen. De mannetjes paren met de vrouwtjes, terwijl deze nog zich nog in het cocon bevinden. Daarna kruipen de vrouwtjes de inmiddels rijpe vrucht uit waarbij ze pollen verzamelen van deze vijg. De mannetjes sterven, ze hebben immers geen vleugels. De vrouwtjes leven slechts 48 uur en binnen die tijd moeten ze een andere vijgenboom zien te vinden en bevruchten.

vijgen
uit eigen archief: vijgenboom in de tuin (juni 2008)

Nu zijn deze wespen eigenlijk niet zo’n goede vliegers. Ze laten zich bij het uitvliegen opnemen door een luchtkolom en transporteren door de wind. Zodra ze een vijgenboom ruiken laten ze zich zakken tot dichtbij de grond en zoeken de bloemen op. De onderzoekers richtten zich op de Afrikaanse vijg (ficus sycomorus), die bevrucht wordt door de wesp ceratosolen arabicus, en volgden de bevruchting van 79 vijgenbomen over een smalle landstrook van 250 km. Het DNA van de bomen en van hun zaad werd getest. Zo konden ze de kruisbestoven zaden onderscheiden en ook de afstand bepalen waarover de wespen gevlogen hadden. De kortste afstand was 14 km en de langste 164 km.

De wespen zijn bijzonder klein. Dat zal ook wel de reden zijn dat ze door de wind getransporteerd kunnen worden. Het doet denken aan de verspreiding van pollen door de wind. Maar de wesp zorgt ervoor dat er maar weinig pollen geproduceerd hoeft te worden, dat dan ook nog eens precies op de juiste plant terecht komt. Tussen de knapperige pitjes van de vijg zitten heel wat wespenlijkjes, smakelijk eten!

In het korte filmpje hieronder licht David Attenborough de levenscyclus van de vijgenwesp toe:

Bron: ScienceDaily, Wikipedia

43 Reacties op “Vijgen en Wespen

  1. Ivy (Heyta) januari 29, 2010 om 13:24

    Tja, ik weet niet of ik nu nog wel een smakelijke vijg wil…..
    Ik dacht laatst al toen ik een gedroogde vijg at: wat knappert er toch zo tussen mijn tanden ;-)))
    Interessant blog, dat wel. Bijzonder hoe plant en dier van elkaar afhankelijk zijn. En wat griezelig! Er hoeft maar iets te gebeuren en de keten is verbroken.
    (filmpje gekeken): Wat een gekrioel in dat kleine bolletje. En wat zielig voor die mannetjes……..

  2. Pierra januari 29, 2010 om 13:34

    @Ivy, ;-)), die arme mannetjes, maar de vrouwtjes worden wel aan het werk gezet😉
    Het lijkt erop dat de vijgen in onze tuin niet bevrucht worden, toch groeien er vijgen, die overigens droog en onsmakelijk zijn. De vijgenvrucht groeit blijkbaar wel, Ik las dat in Amerika de wesp uitgezet moest worden. Misschien moet dat hier ook eens gebeuren?

  3. Elise van Schouwenburg januari 29, 2010 om 13:44

    Interessant, Pierra. Boeiend. Onsmakelijk ook wel. Als ik een vijg eet, als, hoop ik er toch van te kunnne genieten.

  4. Pierra januari 29, 2010 om 13:48

    @Elisa, misschien zijn vijgen daarom wel zo voedzaam? Ook nog wat proteinen erbij.

  5. -martin- januari 29, 2010 om 14:20

    Die mannen hebben wel een erg kleine rol in het
    geheel. "Mates with the female while she is still in
    the female flower." En dan gaat hij dood.
    Zouden die vruchten die als kraamkamer dienst
    deden en ook van een deel van hun suiker zijn
    beroofd er makkelijk uit te halen zijn? Gebeurd dat?

  6. Pierra januari 29, 2010 om 14:29

    @Martin, de mannetjes moeten ook een gaatje knagen in de vruchtwand om de vrouwtjes eruit te laten. Ze hebben dus nog wel een klusje te doen.
    De vijg zoals wij die kopen kan in principe vol met wespjes zitten, tenzij er alternatieve kweekmetodes zijn waar ik niets van weet. In principe moet elke vijg zo bevrucht worden en zit dus vol met dode wespenmannetjes. Ik heb ze nog nooit gezien, maar misschien wel gegeten.

  7. sLIMME JUF en Brilmansje januari 29, 2010 om 14:34

    Het filmpje geeft me the creeps.
    Weet je dat Lisbeth Salander, een van de hoofdersonen uit de Millenniumtrilogie ‘Wasp’ als naam heeft op de digitale snelweg?
    Gisteren zag ik een documentaire waarin het mannetje van de Clownsvis de laan uit wordt gestuurd als hij niet goed voor de bevruchte eitjes van het vrouwtje zorgt.
    De clownsvis is van een lichtendrode kleur en heeft drie brede sneeuwwite banen rondom zijn lijf. Prachtrig om te zien.

  8. Pierra januari 29, 2010 om 14:48

    @sLIMME JUF & B, helaas ken ik de Milenniumtrilogie niet, maar heb er zonet wat over gelezen. Boeiend.
    Het filmpje legt wel heel duidelijk uit hoe het zit. Misschien komt het ook wel door de ‘stroperige’ geluiden😉

  9. M.D. januari 29, 2010 om 15:45

    hm… die bevruchting vindt toch plaats als de bloem (de vijg) nog héél klein is, die pas enkele maanden later rijp is en wordt gegeten?

  10. antoinette duijsters januari 29, 2010 om 15:47

    Planten insecten, het blijft boeiend deze wisselwerking, onder de orchideeën zijn zoveel manieren ontwikkeld dat, we ze lang niet allemaal weten.
    Helaas vijgen mag ik niet veel hebben, maar ik vind ze lekker

  11. Pierra januari 29, 2010 om 15:55

    @M.D. Ja, dat klopt. Het is het syconium dat bevrucht wordt, een klein bolletje (zie ook de foto’s onder de link ‘hier’). Daarna groeit dit syconium uit tot een vijg vol met knapperige zaden en wespen. (Heb jij ze ooit gezien de wespen?)
    @Antoinette, daar valt vast nog veel te ontdekken. De verse zijn lekker, maar ook de gedroogde zijn niet te versmaden. Ze zijn ook wel goed voor de gezondheid.

  12. dianne januari 29, 2010 om 16:24

    Heel boeiende en fijne bijdrage, ook het filmpje met interesse gekeken: de vermaarde Attenborough maakt niet alleen goede documentaires maar is ook een rasverteller.
    Graag gelezen, Pierra
    groet,
    d

  13. M.D. januari 29, 2010 om 16:27

    @Pierra,
    ik zal er dit jaar op letten.
    ik ben meer een oppervlakkige kijker. vind het altijd verbazend dat zo’n vijg al maanden lang bijna ‘klaar’ lijkt te zijn, alleen wat kleiner en nog onrijp.
    had nog even over de ‘settembrini’ zitten denken, maar durfde het niet te vragen omdat het misschien in een van de links stond🙂. de settembrini zitten er toch gelijk aan het begin ook al aan, maar zijn nog veel kleiner dan de andere. die worden dan waarschijnlijk later pas bevrucht??

  14. Pierra januari 29, 2010 om 16:28

    @Dianne, leuk dat je ervan kon genieten. Attenborough is geweldig.

  15. Pierra januari 29, 2010 om 16:33

    @M.D. eerlijk gezegd weet ik niet hoe het zit in mijn tuin en dus ook bij jou. Ik zie ook altijd eerst kleine en dan grote vijgen, die hier heel droog zijn. Ik denk soms dat ze niet bevrucht zijn. Of het gaat om zo een andere soort dat de bevruchting anders loopt. (??)
    Grappig de term ‘settembrini’, die wordt hier gebruikt voor de kleine roze, rode en paarse herfstastertjes. Maar ik weet wel wat je bedoelt, want het kwam al eerder ter sprake op jouw blog.
    Ik zal dit jaar ook eens beter opletten.
    Ik heb trouwens nu ook vijgen aan de boom, ze zijn keihard, maar nog steeds mooi groen. Heel vreemd.

  16. M.D. januari 29, 2010 om 16:44

    @Pierra,
    dat er in de winter onvolgroeide vijgjes blijven zitten, dat had ik ook al eens gezien.
    de settembrini ken is trouwens uit de Toverberg van Thomas Mann. daar komt iemand in voor die zo heet en toen ben ik het woord op gaan zoeken. hier noemen we ze meestal ‘tweede oogst’ o.i.d. Als die mislukt, komt soms ook doordat er aan het einde van de zomer te weinig water in de grond zit, zelfs voor een vijgenboom.

  17. P.H.M. van de Kletersteeg januari 29, 2010 om 17:37

    Het introduceren van exotische insecten (vissen en dieren)heeft tot nu toe alleen maar misere opgeleverd..
    Waarom in europa vijgen kweken? En als dan toch, kunnen de rassen aangepast worden

  18. Terrencje januari 29, 2010 om 19:25

    Hier gaat het inderdaad over een innige samenwerking.
    De natuur blijft boeien🙂
    Mooi verhaal.

  19. coby januari 29, 2010 om 20:24

    Ik smul van dit soort kennis en onstaanswijzen, maar ik weet niet of ik nog van vijg zal smullen… Sommige dingen kun je beter niet weten….
    Het hele verhaal erachter is weer fantastisch, wat zit de natuur toch mooi in elkaar.
    Hartelijke groet, Coby

  20. De Stripman januari 29, 2010 om 20:36

    Mooi ! En insecten zijn heel voedzaam, hoor…;o)

  21. Pierra januari 29, 2010 om 20:40

    @PHM, de vijg wordt al eeuwen in het Middelands zeegebied gekweekt.
    @Terrencje, het nieuws was eigenlijk de afstand die ze blijkbaar kunnen afleggen. Het verhaal van dit mutualisme is al veel herhaald. Maar het filmpje is wel erg mooi.🙂
    @coby, sommigen krijgen de creeps🙂 (Zie brilmansje). Maar zulke kleine wespjes opeten is toch geen probleem. Je moest eens weten wat hier allemaal gegeten wordt. Bijvoorbeeld piepkleine visjes met alles erop en eraan (het kopje met de oogjes en de staart) gefrituurd of in als papje in de oven. Heerlijk!
    @Stripman, precies! Extra proteinen, een komplete maaltijd, eigenlijk nog vegetarisch ook.

  22. ing. St Hawk januari 29, 2010 om 22:52

    Pierra,
    Prachtig verhaal. Zonder het filmpje van Attenborough zou ik hebben gedacht dat je het uit je duim gezogen had. Fascinerend.
    Gelukkig kunnen we, als het filmpje afgelopen is, op een andere ingekorte versie van het filmpje klikken (vierde van links) en ontdekken hoe dit fenomeen is ontstaan.
    Zonder de stem van Sir David helaas maar met een deskundige commentator die tot in de puntjes uitlegt hoe het zit.
    Wederom Fascinerend !

  23. ing. St Hawk januari 29, 2010 om 23:29

    Pierra,
    Ah…?
    Auw…!

  24. Pierra januari 29, 2010 om 23:30

    @ing. St Hawk,
    Dank je. Het is een tamelijk bekend verhaal, maar dat ze zo ver kunnen vliegen is wel heel bijzonder en goed nieuws voor de overleving van de plant.
    Ik zal eens kijken naar de vierde van links, had ik nog niet gezien.
    Jawel toch! Ah…

  25. Pierra januari 29, 2010 om 23:31

    Er ging iets mis.
    Ah…van flauwvallen. Ik had het al gezien. Misschien krijgen we nog hoog bezoek dan.

  26. ing. St Hawk januari 29, 2010 om 23:41

    Hoog bezoek ?
    Verwacht je dat Hij hier langskomt in HoogstEigen Persoon ?

  27. Pierra januari 29, 2010 om 23:54

    Nee, dat zou teveel eer zijn. Ik bedoel eigenlijk hoog bezoek uit Belgie. Heb ik al eens eerder gehad🙂

  28. 100_woorden januari 30, 2010 om 02:23

    De wind heeft een voorkeur voor een bepaalde hoek, denk bijvoorbeeld aan de passaat. Ik kan me voorstellen dat de wespen zich op de winde verplaatsen van A naar B, naar C, naar D, etc., maar hoe wordt de boom bij A dan bevrucht?

  29. P.H.M. van de Kletersteeg januari 30, 2010 om 08:03

    @100 een van de bijtjes gaat vreemd….
    Maar als ze(vijgen) hier al eeuwen worden gekweekt, wat is het nut dan van het importeren van de bijtjes? Kennelijk kan het zonder hun ook. Kruisbestuiving?
    Het blijft altijd gevaarlijk vreemde insecten te introduceren.Zie de afrikaanse bij en de chileense mier in europa

  30. Aad Verbaast januari 30, 2010 om 10:57

    Mooi verhaal weer van je.
    Altijd een natuurlijke reserve gehad tegen het eten van vijgen. Die is nu wel extra gevoed😉

  31. Pierra januari 30, 2010 om 17:38

    @100W, de wind kan misschien ook af en toe wat draaien. De boom in A kan door zelfbestuiving bevrucht worden. Stel A is van 0 tot 14 km, dan vallen deze zaden buiten de boot van het onderzoek (hun DNA is hetzelfde als dat van de boom waar ze op groeien.). Dat zou goed overeenkomen met de resultaten. Toch worden ze dan denk ik wel bevrucht. (Zelfbestuiving).
    @PHM, de vijgen hier lijken niet bevrucht. Uit de winkel zijn ze veel smakelijker. Misschien is de soort in Italie heel anders dan die uit het onderzoek, dus kan het niet 1:1 vertaald worden naar de situatie hier. Maar het zou kunnen dat de wespjes in mijn omgeving ontbreken.
    @Aad, dank je! Een voorgevoel? Toch zijn ze extra voedzaam op deze manier. Gewoon weer eens proberen, natuurlijk in de zomer als ze uit Italie worden geimporteerd😉

  32. Kokopelli januari 30, 2010 om 22:06

    @Pierra: Weer een mooi en leerzaam overzichtsblog. Ik dacht in eerste instantie dat het over grote wespen ging die vijgen mee zouden kunnen nemen of zo. Maar het zijn juist piepkleine wespjes…😉
    @100_Woorden:Ik kan me voorstellen dat de wespen zich op de winde verplaatsen van A naar B, naar C, naar D, etc., maar hoe wordt de boom bij A dan bevrucht?
    De Aarde is rond 100W, voor de boom bij A duurt het alleen iets langer voor deze bevrucht wordt…

  33. Pierra januari 30, 2010 om 22:17

    @Kokopelli, dank je. Maar in 48 uur rond de Aarde?? :-0

  34. Kokopelli januari 30, 2010 om 22:40

    @Pierra:Maar in 48 uur rond de Aarde??
    Het was ook maar een geintje om 100W een beetje op de kast te jagen; hij is de laatste tijd namelijk zo rustig en bedeesd…😉

  35. Pierra januari 30, 2010 om 22:47

    @Kokopelli, dacht ik al wel. Toch is het wel de echte 100W, onvoorspelbaar doch herkenbaar!

  36. Kokopelli januari 30, 2010 om 23:19

    @Pierra: Hm, zullen we hem even gaan analyseren? (*vette grijns*)
    Het zal wel komen omdat 100W de laatste tijd geen blogs over determinisme en maakbaarheid heeft geschreven. Over zijn andere onderwerpen en mening daarover ben ik het erg vaak met hem eens maar dat vredige schept op den duur wrevel natuurlijk…😉

  37. Gus januari 31, 2010 om 17:40

    Nou ik vind het maar wat; pedofiele knapen die mannetjes. Verdienen niet beter dan dat ze daar claustrofobisch opgesloten blijven zitten. Dat de dames daarna fluks de vleugels spreiden kan ik me heel goed voorstellen, al is het maar voor 48 uur. Moven! Wegwezen!
    Toch ben ik best wel gek op vijgen, geknars tussen de tanden voor lief genomen, extra proteinen?
    Heel lekker (door midden gesneden) als broodbeleg, Of een compote van bereiden met wat bessesap en citroenschilletje, pocheren.
    Of als voorgerecht; schoonwassen, in kleine stukjes snijden, besprenkelen met sherry of cognac en heel koud opdienen.

  38. Pierra januari 31, 2010 om 18:36

    @Gus, Je hebt het weer mooi samengevat.
    Het voorgerecht: lijkt me heerlijk. Ik ga toch maar een file aanleggen met je recepten.
    Ze worden hier ook wel als voorgerecht gegeten, net als meloen, met plakjes parmaham, ook lekker en natuurlijk koud in de zomer.
    (Hoe die avatar bij jou blijft staan ik weet het niet, heeft iest te maken met ‘caches’ heb ik me laten vertellen.(?))

  39. Gus februari 1, 2010 om 01:58

    Hmmm, ja dat zoutige van de ham.
    Wespen; Zodra ze een vijgeboom ruiken’ dat is al weer zo "amazing".
    Na zus en zoveel kilometer afstand gereisd hebbend.
    Die ene geur herkennen, tussen al die andere geuren.
    Ik bedoel, vlinders gaan naar een vlinderstruik omdat die een bepaalde schittering afgeeft, herkenbaar voor de vlinder.

  40. Henk Scheper augustus 23, 2010 om 10:13

    op http://www.tuinadvies.nl kun je zien dat de sluipwespjes de vijg van binnen bestuiven omdat de ene kant vrouwelijk is en de kant waar de vrouwtjes uit gaan mannelijk. Zo bestuiven ze dus direct de vijg waar ze uitkomen. Dus niet door het stuifmeel van boompje A. Als ze dan in een andere boom hun eitjes leggen begint de cyclus weer opnieuw. Groetjes van Henkie

  41. assyke april 11, 2011 om 13:13

    hmmm niet zo’n smakelijk verhaal
    doet me denken aan die keer dat ik vol hongerig enthousiasme
    in een verse vijg beet en een mond vol ongewenste bezoekers kreeg
    maar dat waren volgens mij geen wespenbabies

  42. assyke april 11, 2011 om 18:25

    ik laat je graag in de waan dat het geen
    brrrrr…was

Praat mee en laat hier uw reactie achter

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Zwervende gedachten

Een filosoof over argumentatie, biologie, handelingstheorie en wat hem verder invalt

Jonas Bruyneel

Literatuur/Journalistiek/Muziek

mjusicamanti.wordpress.com/

per amanti della vera musica

SangueVivo

Ancora solo un battito in più

Microplastics

INTERREG MICRO PROJECT

Scientia Salon

Philosophy, Science, and all interesting things in between

Infinite forme bellissime e meravigliose

si sono evolute e continuano a evolversi

Vita da simbionte

perché collaborare è talvolta meglio che combattere

Meneer Opinie

Altijd een mening, maar niet altijd gehinderd door kennis van zaken

The Cambrian Mammal

An evo-devo geek's scientific meanderings

Evolutie blog

bij dezen en genen

The Finch and Pea

The Public House for Science...

voelsprieten

* wonder van het alledaagse *

the aphid room

All about aphids... not simply bugs|

kuifjesimon

Just another WordPress.com site

The Amazing Comics Men

Comics by Dutch cartoonists Jan the Stripman & Wim the Mysterious Helpman

Barbara Jansma

Prenten, spotprenten en schilderijen

%d bloggers op de volgende wijze: