Op zoek naar de klepel

bij dezen en genen

De tijd vliegt

Nu de dagen korter worden, wilde ik even stilstaan bij de tijd. Afgelopen zondag bekeek ik weer de kopie van de beroemde klok van Dondi, die rond 1350 in Padua gebouwd werd. Het was nog net niet te donker om wat foto’s te maken.

Gedurende de middeleeuwen hanteerde men een dag van twaalf uren die van zonsopgang tot zonsondergang duurde. De (dag)uren waren in de winter dus korter. Dit systeem wordt ook wel Babylonische of temporale uren genoemd. Ook de Joodse religieuze wet gebruikte dit systeem wat ook wel Talmudisch uur genoemd wordt.
In de zogenaamde Italiaanse tijd, of Italiaanse uren, begint de uurtelling met het Angelus (avondgebed) bij zonsondergang. De uren werden genummerd van 1 tot 24. Zonsondergang was altijd het einde van het vierentwintigste en het begin van het eerste uur. In December ging de zon op gedurende het veertiende uur en in de zomer gedurende het zevende uur. Het voordeel schijnt geweest te zijn dat iedereen wist hoeveel tijd hij nog kon werken voordat het donker werd. Dit systeem, dat rond de 14de eeuw ingesteld is, werd in 1755 officieel afgeschaft.


dondi1
dondi2

De aangegeven tijd klopte, maar de maanden en andere standen kloppen schijnbaar niet. De klok wordt nog steeds gerestaureerd, dus misschien ligt het daar wel aan.

Jacopo Dondi, professor in de geneeskunde en astronomie aan de Universiteit van Padua, ontwierp de eerste klok die helaas vernield is. Daarna ontwikkelde zijn zoon, Giovanni Dondi (astronoom, geneeskundige en filosoof), ook een klok die ook vernield is. De kopie die we vandaag op Piazza dei Signori kunnen zien is gebaseerd op de klok van de vader, Jacopo Dondi. Het sterrenbeeld weegschaal ontbreekt; Dondi kreeg niet op tijd en goed betaald en liet dit daarom achterwege. Het schijnt zich ergens te bevinden aan de voet van de wijzerplaat.

Aan de hand van manuscripten is de zevenzijdige  astronomische klok van Giovanni Dondi gereconstrueerd.

Bijgewerkt 22.10.2009: Een astronomische klok van Lorenzo della Volpaia uit Florence is ook opnieuw gebouwd en dit filmpje laat zien hoe deze klok ongeveer werkte.

38 Reacties op “De tijd vliegt

  1. antoinette duijsters oktober 20, 2009 om 18:43

    Heel apart die klok.

  2. Smokey oktober 20, 2009 om 18:57

    Zowel de klok als jouw foto`s zijn prachtig Pierra. Heel toepasselijk ook die foto bij schemerlicht. Hopenlijk zal deze mooie klok eens naar behoren werken… Intussen verstrijkt de tijd.
    Ik heb hier een oud staand Engels horloge uit 1679. Met maanstanden etc. Dat is tot duvers bij restauratie ook nog steeds niet goed gekomen. Ik laat `m nu maar stil staan, want het is een daguurwerk waarvan je dagelijks de gewichten moet optrekken. Zo`n gedoe…

  3. Ingrid oktober 20, 2009 om 19:01

    Prachtig, deze wijzerplaat. En ook de sterrenbeelden zijn te zien.
    Ik wist het niet, van die Babylonische uren. Mooie kerk ook, en zo’n typisch Italiaans steegje.

  4. Pierra oktober 20, 2009 om 19:11

    @Antoinette, vind ik ook, al is er een vergelijkbare klok in piazza S. Marco (misschien nog wel mooier) en in Florence. Maar dit is toch ‘onze klok’.
    @Smokey, ja het gaat hard. Dat moet een mooie klok zijn die je hebt. Zelf hebben we een paardjesklok van zwiterse makelij. Die moet je steeds opwinden met een sleuteltje, wat er geregeld bij inschiet, dan staat hij weer een poosje stil. Ziet er bijna hetzelfde uit als deze: http://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Paardjesklok.jpg
    @Ingrid, het is een mooie wijzerplaat. Misschien komt Swatch nog wel eens met een dergelijk polshorloge. Al lezende over klokken kwam ik die Babylonische uren tegen. Wist het ook niet.
    Groetjes,

  5. Eelco oktober 20, 2009 om 19:39

    Prachtige foto’s ! Met mijn flut-cameraatje heb ik deze klok er lang niet zo mooi op gekregen …
    Waarom werd de klok trouwens steeds vernield ? Zit daar nog een leuk verhaal achter ?
    Misschien zouden ze de klok op deze toren moeten bevestigen: http://www.pd.astro.it/oapd/images/calendario/bighomeOctober.jpg

  6. coby oktober 20, 2009 om 19:46

    Inderdaad, de eeuwigheid en eeuwig doorgaan van de tijd mooi in beeld gebracht. En in de geschiedenis door jou.
    Vroeg me ook af waarom die klok steeds vernield werd.
    Hartelijke groet, Coby

  7. j-p- oktober 20, 2009 om 21:00

    Wat een mazzel om daar toch te wonen. Lekker sfeerbeeld.

  8. Pierra oktober 20, 2009 om 22:38

    @Eelco, ha, je was hier ook ?!. Er is bar weinig te vinden (zowel op Internet als in de boeken). De eerste vernieling schijnt veroorzaakt te zijn door de Repubblica di Venezia, in gevecht met de Oostenrijkers. De tweede door brand.
    De toren is de Specola, het observatorium van Padova waar ook Galileo werkte. Had je deze zaal al gezien?: http://www.pd.astro.it/museo/PagineInglesi/Visit/Figuresroom/figuresroom.htm
    Er bestond toen nog een geocentrisch wereldbeeld, dat moet lastig geweest zijn om die systemen weer te geven.
    @Dank je Coby, ja dat is nog maar 800 jaar geleden dat de wereld er heel anders uitzag. Van die vernielingen is weinig over te vinden.
    @j-p, in het centrum van de stad is altijd wel wat moois te zien. Heerlijk voor een zondagmiddagwandeling. Ik ga niet zo vaak naar de stad. Het is zondag s’middags ontzettend druk met wandelaars.
    Groeten,

  9. Jeroen de Baaij oktober 20, 2009 om 22:48

    Mooie klok, Pierra!
    Ik kende het verhaal van de italiaanse uren niet, interessant hoor! Ik moet toch nog maar eens een bezoekje aan Padua brengen!

  10. Eelco oktober 20, 2009 om 22:53

    @Pierra:
    Ik werk samen met twee sterrekundigen aldaar, dus kom er wel eens … van binnen ziet het er niet allemaal zo mooi uit als het museum: het gebruikelijke geldgebrek in Italie betekent kleine kamertjes met oude meubels. Maar het gaat om de mensen, uiteindelijk, en die zijn prima in orde. En dat restaurantje om de hoek ook … volgend jaar ben ik er wel weer een paar dagen.
    Met dank voor de uitleg over de vernielingen … die Veneziers ook !

  11. Pierra oktober 20, 2009 om 22:54

    @Jeroen, er is hier veel te zien, maar wat wil je, het is een heel oude universiteitsstad. Laat me weten wanneer je komt dan kan ik je rondleiden🙂 In 2010 zou de klok compleet gerestaureerd moeten zijn.
    Groet,

  12. Pierra oktober 20, 2009 om 23:05

    @Eelco, geweldig dat je hier samenwerkt! Werk je dan binnen de Specola of in een ander gebouw? Van mijn bezoek aan de Specola kan ik me alleen mooie ruimtes herinneren. Maar ik weet dat de universiteitslokalen in allerlei soorten en maten voorkomen. Misschien ga je ook wel eens naar Asiago?
    Laat me weten wanneer je er bent, dan drinken we een espresso op de hoek.
    Groet,

  13. Geroma oktober 20, 2009 om 23:20

    Mooi Pierra, om de tijd zo in beeld te brengen!
    Prachtige foto’s trouwens…
    Time always flies, when you have fun!
    Er schiet me meteen weer iets met muziek te binnen, over tijd:http://www.youtube.com/watch?v=ntm1YfehK7U
    Lief groetje van hier!

  14. Pierra oktober 20, 2009 om 23:42

    @Geroma, ha, een schitterende video!! Kende de muziek maar de video nog niet. Leuk om dit numer weer eens te horen. Zag dat je een nieuw blog hebt, kom zo kijken.
    Bedankt!!
    Lieve groet,

  15. Aad Verbaast oktober 21, 2009 om 00:29

    Altijd weer een genot om je blogs te lezen. Altijd weer iets nieuws om te lezen en te leren.
    Ook hier wist ik niets van.
    De tijd zal het leren?🙂

  16. Pierra oktober 21, 2009 om 00:40

    @Aad, dank je. Ik heb er zelf ook weer wat van opgestoken. De klok met zijn 24 uur intrigeerde me al jaren. Nu weet ik iets beter hoe hij binnen de geschiedenis van de stad past. Het was toen één van de eerste klokken in zijn soort.
    Groet,

  17. Kokopelli oktober 21, 2009 om 01:16

    @Pierra: Prachtig!
    Een informatief blog over de tijd en de meting daarvan. Altijd weer favoriet bij mij…
    Mooie platen ook van een schitterend "uurwerk". Grazie.
    Groet,
    Kokopelli

  18. Gus oktober 21, 2009 om 02:15

    Wat een beauty, die klok. En ja, een 24 uurs klok, wat interessant.
    Als ze dat uurwerk weer hersteld hebben.
    Wat lijkt me dat trouwens leuk om daar lekker rond te banjeren en ergens koffie te drinken.
    Maar word ik nu mal? 4 is toch IV, toch niet IIII. Of?
    Alleen, hoe zet je dan 24 neer, XXIV. Vind ik XXIIII wel mooier.
    In ieder geval, weer een heerlijk blog, Pierra.

  19. P.H.M..van de Kletersteeg oktober 21, 2009 om 07:09

    Maar dondi heeft de klok niet uitgevonden.
    Marco Polo bracht de klok (uurwerk van tandwielen e.d. gebaseerd op dagverdeling) mee uit Cina.
    Het was uitgevonden door de astrologen die hem nodig hadden om het sexleven van de keizer te berekenen; die eenhele kudden vrouwen en concubines had.
    Was ook een astrologische kalender in geintergreerd.
    Spagetti/macaroni/ravioli/kompas/monitair stelsel/ kruit/boekdrukkunst/mortier/bouwen van wal lange muurtjes is allemaal chinees

  20. kuifje simon oktober 21, 2009 om 10:05

    Heel interessant en heel mooi !!

  21. maria-dolores oktober 21, 2009 om 11:45

    prachtige foto’s. als ik zulke klokken zie, zou ik er gelijk heen willen om òòk foto’s te maken.
    interessante info, allemaal feiten die ik niet zo precies wist en waarvan je hoogstens kon vermoeden dat er – ooit en ergens – wel eens een andere telling geweest moet zijn.

  22. Annelies oktober 21, 2009 om 11:58

    Prachtige foto’s, interessant verhaal!! Vraag me af of Jacopo Dondi dan zelf een weegschaal was, of misschien zijn opdrachtgever;-)

  23. ron rozen oktober 21, 2009 om 12:05

    Mooi. Mooie kleurencombinatie ook, dat turqoise met goud.

  24. Pierra oktober 21, 2009 om 14:06

    @Kokopelli, ah, je hebt de link gevolgd. Ik heb niet begrepen of deze zevenkantige klok ooit in de toren gemonteerd had moeten worden of dat het een van de vele klokken is die Dondi ontworpen had.
    @Gus, inderdaad, de 4 is IIII enzovoort. Toch eenvoudiger. Heerlijk om daar te banjeren; het plein ervoor staat door de week vol met marktkraampjes, maar zondag is het één groot terras.
    @PHM, het schijnt dat Dondi een bibliotheek had met arabische boeken, waaruit hij de nodige informatie voor klokkenbouw haalde. Het is waar dat de Chinesen al eerder klokken bouwden maar die werkten niet met gewichten maar met water: http://en.wikipedia.org/wiki/Clock#Water_clocks. en http://en.wikipedia.org/wiki/Su_Song. Dondi was zeker niet de uitvinder van de klok.
    @Kuifje, dank je!!
    @Maria-dolores, die van Firenze zou ook heel mooi moeten zijn. Al kan ik dat zogauw nergens meer terugvinden. En de telling die werd officieel in 1755 afgeschaft, maar werd hier en daar gehandhaafd tot in de 19de eeuw!
    @Annelies, waarschijnlijk de opdractgever🙂 De informatie is echt heel schaars maar ik las wel ergens dat Dondi ervan overtuigd was dat de dierenriem volgens de Egyptenaren slechts uit 11 sterrenbeelden bestond. Dus dat kan ook de reden geweest zijn.
    @Ron, die kleur valt destemeer op als je van heel dichtbij kijkt.
    Dank voor jullie reacties,
    Groet,

  25. maria-dolores oktober 21, 2009 om 14:25

    @Pierra,
    volgens mij staat (staan) die van Firenze in een museum (Storia delle Scienze). verder weet ik het niet zo precies.
    ciao

  26. Pierra oktober 21, 2009 om 15:42

    @Maria-dolores, ik kan het nergens meer vinden, maar er is een boek uitgegeven over deze klok ‘de enige die nog het Italiaanse uur aangeeft.’ http://www.libreriauniversitaria.it/orologio-duomo-firenze-unico-mondo/libro/9788895421285
    Vond ook nog een leuk filmpje: http://brunelleschi.imss.fi.it/museum/emulti.asp?player=wmv&codice=500177&banda=h
    Verder alleen maar dit: Via dell’Oriuolo che si trova a Firenze, prese questo nome perché in una casa di questa strada, nel 1353, fu costruito il primo orologio a ruote in Firenze, orologio che era destinato alla Torre del Palazzo della Signoria. Waar deze klok nu is en of die er nog steeds is kan ik nergens vinden. Misschien kun je het vragen aan de mensen daar.
    Groet,

  27. P.H.M..van de Kletersteeg oktober 21, 2009 om 17:53

    er staat in Athene een werkende waterklok met een heleboel extra’s, uit de goede oude tijd.
    Is een kompleet torentje

  28. ing. St Hawk oktober 21, 2009 om 20:43

    Mooie klok. Zo worden ze niet meer gemaakt. En gelukkig maar want het is mij een raadsel hoe laat het daar was toen je die foto nam.
    Leuk om te zien hoe ze met de lengte van de maand zaten te modderen. En die gevleugelde leeuwen, zijn die niet Venetiaans ? De oude vijand.
    Vast aardige mensen die Padovareniërs.

  29. Pierra oktober 21, 2009 om 22:07

    @ing. St Hawk, de wijzer staat op XVII. Tegenwoordig is dat 5 uur s’middags. Het was niet echt mooi weer dus begon het al te schemeren.
    Ik begrijp helemaal niet hoe de maandwijzer zou moeten werken. Ik denk wel dat de binnenste schijf met sterrenbeelden zou moeten draaien en de datum aangeeft en in welk sterrebeeld we zitten. Die zou nu dus op 18 october ergens tussen weegschaal en schorpioen moeten staan. Ik heb nergens iets kunnen vinden over hoe deze klok zou moeten werken.
    Je bedoelt de gevleugelde leeuwen in de eerste foto? Hier zie je die beter: http://farm1.static.flickr.com/175/469823806_2185daf5f2.jpg?v=0
    Het gekke is dat wij onder onze vrienden geen enkele ‘padovano’ hebben. Ze zijn meestal niet zo vriendelijk. In de omliggende streken zijn de mensen veel vriendelijker.
    Groet,

  30. maria-dolores oktober 22, 2009 om 17:12

    @Pierra,
    ik zei al, ik weet het niet zo precies. was een keer in dat museum dat ik noemde en zag daar in de hal (verder ben ik niet gekomen) een paar astrologische klokken staan. de naam via dell’Oriuolo kende ik wel, maar kan me niks van zo’n klok herinneren. heb wel een gids van Firenze, maar die zul jij ook wel hebben. of ik vraag het een volgende keer als ik daar weer kom.
    ciao

  31. Smokey oktober 22, 2009 om 21:29

    Een mooie klok, die Zwitserse paardjesklok van jou. Ik heb `m via de link bekeken. Ook die link over il primo orologio a ruote in Firenze heb ik gezien, maar ik weet niet wat ruote betekent.
    Dank voor de informatie. Je bent de tijd vooruit want dit weekend begint de wintertijd:))
    Groet

  32. Pierra oktober 22, 2009 om 22:02

    @Smokey, ruota betekent wiel. Ik neem aan dat ze tandwielen bedoelen. Het is een leuke klok in dat filmpje en legt ook uit hoe die van Dondi ongeveer zou moeten werken. Ik denk dat ik de link maar in de bijdrage zet.
    Ik zag op jouw blog dat Ralph Meulenbroek persoonlijk gereageerd heeft. Fantastisch!!! …een hele eer. Hij was er blijkbaar heel blij mee dat je hem zo in het licht zette.
    Groet,

  33. Gus oktober 23, 2009 om 01:54

    Vreemd is dat, hier in Groningen had ik dat in het begin ook, Groningers moesten me niet echt en soms nog ben ik een beetje een buutenlaander omdat ik geen grunnigs proat.
    Ik ging en ga eigenlijk alleen om met buitenlanders zoals Hagenezen/Amsterdammers/ enz.
    Zij hadden/hebben precies hetzelfde.
    En ja die klok, daar was ik ook puzzeld over; we zitten in Weegschaal/Schorpioen.
    Maar IV, bestaat dat ècht niet? Ik wor nie goed, hoe kom ik daar dan bij ? ??? ???
    Nou, ik heb een hele mooie pet, daar gooi ik het wel in.
    Grartelijke Hoetjes

  34. paco painter oktober 23, 2009 om 10:26

    Fraaie foto’s en goed verteld

  35. ron oktober 23, 2009 om 13:54

    Ik heb heel bewust in heel mijn leven nog nooit een horloge gekocht. Wel kado gekregen, maar ik draag ze bijna nooit. Wat niet wil zeggen dat ik niet graag even stilsta bij een uurwerk zoals dit. Ik heb hem ook ooit gezien.
    Mooie foto’s, en zoals altijd een hele interessante bijdage.

  36. Pierra oktober 23, 2009 om 15:31

    @Gus, inderdaad, alhoewel ik het dialect goed versta, kan ik het niet spreken. Dat kan soms lastig zijn.
    De Romeinse telling gebruikt wel IV en IX, voor 4 en 9 bijvoorbeeld. Waarom ze dat hier niet deden weet ik niet. Doet me denken aan de Fransen die soixante-dix en quattre-vingt gebruiken voor 70 en 80. De franstalige zwitsers zeggen dan weer ‘septante’ en ‘huitante’ enzovoort.
    Dankjewel @Paco, leuk dat je er weer was.
    @ron, nu heb je misschien een mobieltje waar de tijd altijd aangegeven is. Ik zou niet zonder horloge kunnen, om alle dagelijkse rituelen te timen.
    Dankjewel voor het compliment.
    Groeten,

  37. cor3306 oktober 27, 2009 om 21:37

    alles wat met tijd te maken heeft, heb ik altijd boeiend gevonden…. dat er een tijdrekening was die verschoof met het ondergaan vd zon wist ik niet

  38. Pierra oktober 27, 2009 om 22:01

    @Cor, had ik ook nog nooit van gehoord en ik vind het ook best vreemd omdat men eerder met zonnewijzers werkte (dacht ik zo…). Ik vond dat in wiki (sleutelwoord ‘clock’)
    Leuk dat je er was.
    Groet,

Praat mee en laat hier uw reactie achter

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Zwervende gedachten

Een filosoof over argumentatie, biologie, handelingstheorie en wat hem verder invalt

Jonas Bruyneel

Literatuur/Journalistiek/Muziek

per amanti della vera musica

SangueVivo

Ancora solo un battito in più

Microplastics

INTERREG MICRO PROJECT

Scientia Salon

Philosophy, Science, and all interesting things in between

Infinite forme bellissime e meravigliose

si sono evolute e continuano a evolversi

Vita da simbionte

perché collaborare è talvolta meglio che combattere

Meneer Opinie

Altijd een mening, maar niet altijd gehinderd door kennis van zaken

The Cambrian Mammal

An evo-devo geek's scientific meanderings

Evolutie blog

bij dezen en genen

The Finch and Pea

The Public House for Science...

voelsprieten

* wonder van het alledaagse *

the aphid room

All about aphids... not simply bugs|

kuifjesimon

Just another WordPress.com site

The Amazing Comics Men

Comics by Dutch cartoonists Jan the Stripman & Wim the Mysterious Helpman

Barbara Jansma

Prenten, spotprenten en schilderijen

%d bloggers op de volgende wijze: