Op zoek naar de klepel

bij dezen en genen

Ardi, Lucy en Eva

Vandaag werden in Science alle onderzoeken gepubliceerd over Ardi, een mogelijke voorouder van de mens, die zo’n 4,4 miljoen jaar geleden geleefd zou hebben, en waarvan de botresten in 1994 in Ethiopië gevonden zijn. Het moet wel heel degelijk onderzoek zijn als daar ruim vijftien jaar aan gewerkt is. Het brengt ons zo’n 2 miljoen jaar verder terug ten opzichte van Lucy en dus dichter bij de tijd waarin de gemeenschappelijke voorouder van de mens en de chimpansee geleefd moet hebben.

Dit belangrijke nieuws wordt in alle kranten vermeld en men kan ook op Science vrij

mitochondrial eve
Van internet: Mitochondriale Eva

toegang krijgen tot een aantal artikelen. Voor mij is het hier slechts een aanleiding om over iets anders te schrijven: de mitochondriale Eva. Dit is een interessant concept waarvan onderstreept moet worden dat het niets te maken heeft met dit soort vondsten, behalve dat ook deze Eva in Africa geleefd moet hebben, en dat ze veel jonger is.

Het concept van deze Eva is dus gebaseerd op de mitochondriën. Dit celorganel bevindt zich samen met andere organellen in het citoplasma van een cel. Het is verantwoordelijk voor de productie van energie ten behoeve van de verschillende celfuncties. Ook heeft dit mitochondrion en eigen genoom en er wordt dan ook verondersteld dat het mitochondrion voortgekomen is uit endosymbiose. Elke cel in ons lichaam heeft meerdere mitochondriën en in sommige cellen, zoals spiercellen, die veel energie verbruiken, zijn er bijzonder veel mitochondriën vaak met speciale vormen. Bij celdelingen worden deze mitochondriën over de dochtercellen verspreid en kunnen zich daar op hun beurt ook weer delen.

afstammingslijn
Van internet: afstammingslijn

De eicel bevat ook mitochondriën in haar cytoplasma, maar de zaadcellen niet. Wordt deze cel bevrucht door een spermatozoön, dan voegt de laatste zijn (haploïde) genoom toe aan dat van de eicel. De zo ontstane zygote bevat dus alleen mitochondriën van de eicel ofwel van de vrouw. De kinderen van deze vrouw hebben allemaal mitochondriën met bijbehorend DNA van hun moeder geërfd. Op basis hiervan is het mogelijk een directe genetische lijn te trekken van dochter/(zoon) naar moeder, overgrootmoeder, betovergrootmoeder enz. Door deze kenmerken van overerving van dit genoom is het mogelijk te stellen dat alle huidig levende mensen uit één moeder voortkomen. In de figuur kan dit principe gelezen worden: ga je van onderaf (alle huidig levende mensen) steeds een generatie terug (volg paars) dan kom je uiteindelijk bovenaan uit bij één vrouw: de mitochondriale Eva. (Iedere diersoort heeft zijn mitochondriale Eva.)

Deze Eva leefde niet alléén (of met een Adam), maar leefde in een min of meer grote populatie. Er wordt geschat dat ze zo’n 150.000 tot 250.000 jaar geleden leefde. Deze schattingen baseren zich o.a. op stambomen van het mitochondriaal genoom en de mutatiesnelheid van dit type genoom (mitochondrial clock). De afstammingslijnen van al haar tijdgenoten zijn dus afgebroken. Alleen háár nazaten leven nu nog.

P.S. Hetzelfde verhaal gaat op voor het Y-chromosoom, waaruit de Y-chromosomale Adam afgeleid kan worden. Deze is wel veel jonger dan Eva.

22 Reacties op “Ardi, Lucy en Eva

  1. Aad Verbaast oktober 2, 2009 om 22:07

    Fasinerend die Ardi, ik heb wel zitten smullen bij die berichten!
    Bijzondere sprong maak je, maar ook niet minder interessant.
    Al meegedaan met het genographics project? Maakt gebruik van wat je hier beschrijft.http://channel.nationalgeographic.com/channel/human-family-tree?source=redir_sub_familytree
    Ik beschreef mijn resultaten al eens in een blog: "kan ik nog meer van mezelf ontbloten?"http://www.vkblog.nl/bericht/233410/Kan_ik_nog_meer_van_mezelf_ontbloten%3F

  2. meneer_opinie oktober 2, 2009 om 22:09

    Leuk stuk. Vooral de tweede illustratie is denk ik heel verhelderend voor mensen die iets minder goed bekend zijn met de materie. Overigens vind ik de mitochondriale Eva van de illustratie wel erg bleek😉

  3. ron oktober 2, 2009 om 22:11

    Interessant. Ik had hier iets over gehoord op de radio, maar ook toen ‘sneuvelde’ ik op de stelling waarmee je afsluit: De afstammingslijnen van al haar tijdgenoten zijn dus afgebroken. Ik krijg het niet voor elkaar dat te begrijpen.

  4. ing.St Hawk oktober 2, 2009 om 22:23

    Ik hoop dat ik het goed heb uitgerekend maar als je alle moeders tussen jou en Eva op een rij zet, hand in hand, dan krijg je een vrouwenlint waarmee je nauwelijks de Straat van Gibraltar kunt overspannen. En ze passen drie keer in het stadion van Calcio Padova.

  5. Pierra oktober 2, 2009 om 22:36

    @Aad, ik kan me je blog nog goed herinneren en had erover gelezen dat je je DNA kunt laten screenen. (Je link op je blog naar ‘uitvoerig rapport’ werkt niet meer?!) Lijkt me leuk om zoiets te laten doen. Ik las ook ergens dat de Europeanen slechts 7 oermoeders hebben.
    De ‘sprong’ was noodzakelijk: de kranten staan bol van Ardi (wat kan je er nog meer over zeggen), en terecht. Een fantastische vondst. Gek dat ze zolang rust rond deze vondst hebben kunnen houden tot het onderzoek klaar was.
    @meneer_opinie, ik vond ergens een plaatje van een zwarte ‘mitochondrial eve’. Ook erg mooi maar leek teveel op een madonna.
    @ron, ik heb er zelf ook lang over gedaan om het te snappen. Het eenvoudigste is om inderdaad de paarse lijn te volgen naar boven. Daar zit de Eva met allemaal grijze lijntjes naast haar en op haar hoogte, dat zijn haar tijdgenoten die nu geen afstammelingen meer hebben in het heden, (die lijntjes lopen niet meer door tot in het heden.) Die grijze lijntjes die zich vertakken vanaf de paarse kunnen theoretisch bijv. de lijn zijn naar de enige zus van een overgrootvader van mij die geen kinderen had.
    Groeten,

  6. Pierra oktober 2, 2009 om 22:46

    @ing. St Hawk, 20 jaar per generatie (?) en 200.000 jaar geleden? Dat levert inderdaad zo’n 10.000 vrouwen op. Ja dat is niet eens zo veel.
    Groet,

  7. Smokey Robbinson oktober 3, 2009 om 00:48

    @Pierra, dit is gedeeltelijk mijn reactie als antwoord op de jouwe op mijn blog.
    Was net op jouw blog aan `t lezen en ben nog lang niet uitgelezen. Mijn p.c. doet weer vervelend en ik ben telkens van internet af, hetgeen ik pas merk als ik links wil aanklikken. Mijn avatar verdwijnt dan ook (misschien niet voor anderen…) maar ik erger me (blad)groen en geel om maar on topic te blijven. Het is boeiende materie die je hier beschrijft. De cellen en de werking van celorganellen en membranen kan ik volgen. De lijn in het grafiek, in al z`n eenvoud, daar zit ik nog op te puzzelen omdat dit een omslag in mijn huidige perceptie (dank voor het woord Aad) teweegbrengt. Het struikelblok ligt voor mij ook het gemis aan de "Adamlijn". Ik zal me eerst een beetje dienen in te lezen in deze, voor mij nog onbekende materie ( over Eva, Lucy en Ardi) en ben benieuwd of ik `t zal kunnen vatten:)) Misschien dat `t morgen lukt. Ik doe m`n best.
    Aanbeveling en
    Groet

  8. Pierra oktober 3, 2009 om 01:14

    @Smokey, misschien is het wel eenvoudiger te begrijpen als je het Y-chromosoom bekijkt. Alle mannen hebben 1 Y-chromosoom dat doorgegeven wordt van vader op zoon. Als je dan alle mannen beschouwt die nu leven en je klimt langs hun stamboom omhoog dan wordt die afstammingslijn steeds nauwer totdat hij uitkomt bij de ‘Adam’. Alle andere mannen die toen ook leefden hebben nu geen nakomelingen meer. (in de figuur zijn alle grijze vertakkingen uitgestorven, ze dringen niet door tot de laatste generatie). Een overgrootvader heeft misschien 2 zoons (de grootvaders) die elk ook weer meerdere zoons (vaders) hebben (kinderen, kleinkinderen) enz. En dat allemaal van 1 overgrootvader. Over Ardi kun je de volkskrant van vandaag lezen, dat was gewoon een aanleiding om te schrijven over de mitochondriale Eva en heeft er verder weinig mee te maken. Dat van Ardi is wel spectaculair nieuws.
    …notte,

  9. Jeroen de Baaij oktober 3, 2009 om 01:31

    Interessant blog, pierra!
    Wat ik me wel afvraag in hoeverre de mitochondriale DNA code van nu nog overeenkomt met de DNA code van de mitochondriën van deze eva. Er zullen wel de nodige mutaties zijn opgetreden. Veel genen zijn toch ook verplaatst naar ons ‘gewone’ DNA toch?

  10. Pierra oktober 3, 2009 om 01:47

    @Jeroen, ergens las ik dat slechts elke 10.000 jaar (wiki?) een stabiele mutatie in dit DNA optrad. Dus er zouden niet eens zoveel mutaties moeten zijn tussen het ‘oude’ en huidige DNA.
    Dat laatste heb ik ook weleens van gehoord, maar dat gebeurde misschien nog voordat de mens zich ontwikkelde (?)
    Het hele mtDNA verhaal is behoorlijk ingewikkeld. De Engelse Wikipedia geeft een enorm uitgebreide uitleg (mitochondrial eve). Teveel voor mij in elk geval.
    Bonne nuit,

  11. Gus oktober 3, 2009 om 02:36

    Buonanotte, Pierra.
    Of eigenlijk als je dit leest, Buongiorno!!!
    Fantastisch, dat ze het zo lang geheim hebben gehouden.
    Gedegen onderzoek dus.

  12. Antoinette Duijsters oktober 3, 2009 om 09:00

    Goed blog Pierra, ik volg alle ontdekkingen over de afstamming van de mens.

  13. angspunt oktober 3, 2009 om 12:17

    @Pierra
    Goed dat je dit bijna vergeten onderwerp over "mitochiondriale eva " ter sprake brengt en naar aanleiding van "de zich ontwikkelende " hype ", het sensationalisme van het infotainment en ( niet te vergeten )de creationistische ( voorlopig amerikaans-christelijke ) larrie rond de " science " publicatie van het 17-jaars onderzoek van de fossielen van Ardipithecus Ramidus
    Ik heb de vrijheid genomen jouw " eva " artikel te gebruiken als inleiding over dat onderwerphttp://evodisku.multiply.com/journal/item/324/MtDNA_X_chromosoom_Eva_en_Y_chromosoomAdam
    Over Ardi ( met verwijzingen naar het tumult ( en de reeds opgestarte kranten- hype en mogelijke misvattingen ) als afsluiting ) —>http://www.bloggen.be/evodisku/archief.php?ID=483699
    Groet
    Tsjok45 ( en niet "angstpunt " )
    p.s.
    Ik meende dus nog wat achtergrondinfo te mogen spuien ;
    ik kan het immers niet laten om nogal schoolmeester-achtig te doen …. ahahaha

  14. Pierra oktober 3, 2009 om 13:31

    @Gus, je kunt er alle kranten (van gisteren) op nalezen. Een bijzondere vondst. Een voorwendsel om over deze ‘Eva’ te schrijven.
    @Antoinette, je kunt ook bij Tsjok’s site kijken: daar staat nog veel meer. Zelf ben ik niet zo precies bekend met de afstamming van de mens of andere dieren (planten). Alleen in hele grove lijnen.
    @Tsjok45, ik heb de artikelen in Science nog niet gelezen, dus ik weet ook niet wat voor tendens erin zit.
    Leuk dat dit bericht erbij staat. Ook het bericht onderaan die pagina is héél interessant.
    Het is ook een boeiend idee dat deze ‘Eva’ samen met het opeenvolgen van de generaties steeds met ‘ons’ en onze latere generaties meereist naar beneden langs de stamboom.
    Groet,

  15. Smokey Robbinson oktober 3, 2009 om 15:52

    @Pierra, grazie molto!
    Ik kan zowel in de vrouwelijk als mannelijke boomstam omhoog klimmen, dat is het punt niet. Dit model in een context plaatsen blijft vooralsnog mijn blinde vlek. Kan me er wel iets bij voorstellen dat er in het DNA door de tijden heen niet zoveel is veranderd. De blauwdruk, in grootste lijnen, bleef fundamenteel dezelfde.
    Groet

  16. coby oktober 3, 2009 om 16:30

    Fascinerend, de mitochondriale Eva. En ik snap er ook nog iets van. Wat een onderzoek moet dat ook weer zijn, zeg!
    Hartelijke groet, Coby

  17. Pierra oktober 3, 2009 om 17:33

    @Smokey, het genoom van de celkern, onze chromosomen, die van onze vader en moeder, worden gedurende meiosis door elkaar gemixed en compleet veranderd (crossing-over). Het is dus onmogelijk om er dit soort lange stambomen mee te creeeren. Het genoom van mitochondrien en het Y-chromosoom daarentegen worden rechtstreeks doorgegeven aan de volgende generatie. Dit DNA ondergaat dus geen veranderingen behalve de mutaties die elke vorm van DNA ondergaat. Daarom is het zo geschikt om dergelijke stambomen op te bouwen. Het is gewoon een voorbeeld van een mooie methode om te bepalen ‘wie’ onze oermoeder is geweest.
    @Leuk Coby, persoonlijk vind ik het een mooi concept en het is leuk als ook anderen het dan kunnen waarderen. Ik weet het niet zeker, maar daar zullen vast heel wat labs over de hele wereld aan gewerkt hebben.
    Groetjes,

  18. ron oktober 3, 2009 om 17:46

    Ik ben mee. Heel duidelijk. Bedankt.

  19. ramirezi oktober 3, 2009 om 19:23

    Boeiend allemaal. Even uit mijn hoofd; er is ook een boek over de zeven stammoeders in Europa, waar we uiteindelijk allemaal uit zijn voortgekomen. Je kunt laten testen in welke stamgroep je thuishoort…

  20. Pierra oktober 3, 2009 om 19:50

    @ron. leuk om te weten!
    @ramirezi, dat zou interessant kunnen zijn om te weten of je bijv. zuiderlijke of noorderlijke oorsprong hebt, of juist oosterlijke oorsprong. Maar misschien krijg je alleen maar een code of zo….
    Aad heeft iets dergelijks gedaan (zie eerste reactie) maar dan voor de gehele bevolking. Zijn link naar de resultaten werkt helaas niet meer, om te weten wat voor soort informatie ze kunnen geven.
    Groeten,

  21. Smokey Robbinson oktober 7, 2009 om 00:31

    Pierra, hartelijk dank voor je uitgebreide antwoord. Je weet er heel veel van. Bij mij begint het kwartje gestaag te vallen:)) Ga je nog eens over de zeven oermoeders een blog schrijven?
    Ik vind het heel knap dat ze alle zeven ontdekt zijn.
    Groeten,
    smokey

  22. Pierra oktober 7, 2009 om 19:16

    @Smokey, de ‘oermoeders’ zijn in zekere zin virtueel, en er zijn dus ook geen resten van gevonden, ook van de Eva niet. (In tegenstelling tot Ardi en Lucy dus, waar wel resten van gevonden zijn.)
    Het hedendaags DNA van mitochondrien wordt tussen verschillende huidige bevolkingen vergeleken en men kan daar een DNA uit afleiden dat ooit deel uitmaakte van de mitochondrien van een voorouderlijke vrouw. Zij heeft dus wel degelijk ooit bestaan (dus strict genomen is ze niet virtueel), maar er zijn geen resten van.
    Ik denk niet dat ik daarover nog zal schrijven, het is behoorlijke ingewikkeld.
    Groet,

Praat mee en laat hier uw reactie achter

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Zwervende gedachten

Een filosoof over argumentatie, biologie, handelingstheorie en wat hem verder invalt

Jonas Bruyneel

Literatuur/Journalistiek/Muziek

mjusicamanti.wordpress.com/

per amanti della vera musica

SangueVivo

Ancora solo un battito in più

Microplastics

INTERREG MICRO PROJECT

Scientia Salon

Philosophy, Science, and all interesting things in between

Infinite forme bellissime e meravigliose

si sono evolute e continuano a evolversi

Vita da simbionte

perché collaborare è talvolta meglio che combattere

Meneer Opinie

Altijd een mening, maar niet altijd gehinderd door kennis van zaken

The Cambrian Mammal

An evo-devo geek's scientific meanderings

Evolutie blog

bij dezen en genen

The Finch and Pea

The Public House for Science...

voelsprieten

* wonder van het alledaagse *

the aphid room

All about aphids... not simply bugs|

kuifjesimon

Just another WordPress.com site

The Amazing Comics Men

Comics by Dutch cartoonists Jan the Stripman & Wim the Mysterious Helpman

Barbara Jansma

Prenten, spotprenten en schilderijen

%d bloggers op de volgende wijze: