Op zoek naar de klepel

bij dezen en genen

Caravaggio, de eerste fotograaf.

david met hoofd van goliath
 David met hoofd van Goliath

Nieuw onderzoek wijst uit dat Michelangelo Merisi Caravaggio (1571-1610), 200 jaar voordat de fotografie uitgevonden werd, optische instrumenten gebruikte om zijn modellen te ‘fotograferen’. De 16de-eeuwse schilder, die beroemd is om zijn “chiaro-scuro” (licht-donker), gebruikte een heel arsenaal aan technieken die de basis vormen van de fotografie.

Dit is wat Roberta Lapucci, kunsthistorica en lerares aan de Studio Arts Centers International te Firenze, ontdekt heeft. Volgens Lapucci werkte Caravaggio in een doka en liet door een gat in het plafond het licht binnenkomen om zijn modellen te belichten. Dit beeld werd via een lens en een spiegel op het doek geprojecteerd. Het doek was behandeld met chemische stoffen die oplichtten en het beeld voor een half uur vasthielden. In het halfdonker maakte hij een schets met een mengsel van loodwit en chemische en minerale bestanddelen die ook in het donker zichtbaar waren. Hij schijnt daarbij ook gebruik te hebben gemaakt van fijngemalen vuurvliegjes, die in zijn tijd ook wel bij theaterproducties toegepast werden.

Deze theorie baseert zich op het feit dat de doeken van Caravaggio sporen van kwik zouten

 De kruisiging van Petrus

bevatten; een zout dat op films gebruikt wordt. Hij maakte vooraf ook nooit schetsen van zijn onderwerpen. De mensen die hij schildert zijn vaak linkshandig, iets wat te maken gehad kan hebben met de spiegel. Een interessant detail is dat kwik giftig is voor het centrale zenuwstelsel; dit zou kunnen verklaren waarom de schilder zo’n heethoofd was en vaak ruzie had, voortvluchtig was en zelfs een tegenstander in een duel doodde (zie levensloop).

De ‘camera oscura’ of doka was al uitgevonden door Leonardo da Vinci, maar het was Caravaggio’s vriend, de natuurkundige Giovanni Battista della Porta, die hem uitlegde hoe hij deze techniek moest gebruiken.

Rembrandt van Rijn kwam met de “chiaro-scuro”-techniek in aanraking door Utrechtse schilders die in Rome de kunst geleerd hadden van Caravaggio.

Veel kunsthistorici hebben moeite met deze theorie, maar Lapucci benadrukt dat de ontdekking niets afdoet aan het genie Caravaggio. Al zijn werk kan gevonden worden op deze website.

Bron: La repubblica; Cosmos

22 Reacties op “Caravaggio, de eerste fotograaf.

  1. Gus Bolden maart 25, 2009 om 15:10

    Dus ook uitvinder van de Dia.
    Het schijnt dat er vroeger een bibliotheek verwoest is door barbaren (waar weet ik niet meer) Alexandrië? en Sagan zei daar over, "als dat niet was gebeurd, waren we ongeveer 1000 jaar verder met onze kennis van nu".
    M.a.w. hadden we al lang auto gereden, minstens 1000 jaar eerder, TV en noem maar op.
    Ik denk dat dat gegeven weer aanleiding is geweesd voor de film, ‘De naam van de roos’.
    Denk je niet?
    Vraag me af wanneer ze de Slinger van Foucault gaan verfilmen, dat zal nog wel een stief kwartiertje duren, vermoedelijk.

  2. Jeroen de Baaij maart 25, 2009 om 16:01

    Interessant! Al blijven de ‘bewijzen’ voor de theorie wel een beetje dun natuurlijk.

  3. Theodorus maart 25, 2009 om 16:32

    Ooit een schitterende biografie over Caravaggio gelezen, maar niets over zijn fotografische kwaliteiten..
    Hij zou een paparazzi geweest kunnen zijn.

  4. pierra maart 25, 2009 om 17:27

    @Gus, die verbrande bibliotheek in de ‘Naam van de Roos’, wat erg was dat zeg. Maar wat de aanleiding voor de film was (of het gelijknamige boek van Umberto Eco) weet ik niet. Ik heb altijd gedacht dat het verhaal op echt gebeurde feiten (uit de middeleeuwen dus) gebaseerd was.
    Moeilijk voor te stellen, 1000 jaar verder.
    Zou leuk zijn als ze de slinger van Foucault verfilmden want daar kwam ik niet door. Wie weet?
    @Jeroen, het is idd een wat lichte theorie. Als ik trouwens wat schilderijen bekeek, zag ik eigenlijk nooit linkshandige personen. Of het is niet duidelijk of ze zijn gewoon rechtshandig (Zie David met het hoofd).
    @Theodorus, Haha een paparazzi, dan moest hij wel verschrikkelijk snel zijn. Trouwens deze theorie is pas zo’n week geleden gepubliceerd, dus alles wat je ooit over Caravaggio las spreekt daar niet over.
    Groet,

  5. coby maart 25, 2009 om 19:14

    Caravaggio was inderdaad genie genoeg om zoiets uit te zoeken, te bedenken en toe te passen. Ook al kan het niet exact meer bewezen worden.
    Het licht en donker in zijn werk boeit me nog altijd.
    Hartelijke groet, Coby

  6. martin maart 25, 2009 om 19:58

    Wat een gruwelen. Het kon niet missen het afgehakte hoofd van Johannes de Doper heeft hij ook verbeeld. Daar zijn de armen af.

  7. Gus maart 25, 2009 om 20:10

    Maar Pierra, kan jij daar achter komen?
    Die bieb bedoel ik?
    Je mocht een boek (papyrusrol)lezen op aanvraag, maar dan wel in de bieb zelf, dus niet mee naar huis nemen.
    Oh en shit, ik kan geen namen onthouden, Korsakoff heeft niet toegeslagen maar zo lang geleden dat ik Sagan op TV zag; Een Grieks geleerde plantte een stok in het zand en naar hoe de zon zich bewoog rekende hij de omtrek van de aarde naar de hoeveelheid schaduw tot op de meter nauwkeurig uit.
    PFFFFFFFT.
    Ergens wel begrijpelijk natuurlijk.
    Zonsopgang< >zonsondergang, alleen je moet wel bij de evenaar zitten.
    En welke maatstaf hou je aan, de centimeter of de inch? Of nee, dat maakt natuurlijk niet uit.
    Ja en de ‘Slinger’ van Eco, moet het nog weer een keer lezen.
    Mi piaci
    Ciao

  8. Geroma maart 25, 2009 om 22:14

    Als fotograaf vind ik dit, een zeer interessant en onderhoudend blog, Pierra.
    Kwikvergiftiging kwam toen dus ook al voor.
    Al was het destijds wellicht totaal onbekend, medisch gezien.
    Tegenwoordig moeten we onder andere, daarvoor ons gebit laten reviseren.
    Hartelijke groet!

  9. jeg synes maart 25, 2009 om 23:43

    loodwit werd in die tijd en later door heel veel schilders gebruikt, je kunt dat lezen in de geschiedenisboeken over schildertechnieken..
    De schilders in NL gebruikten het ook, ik meen Rembrandt en Frans Hals eveneens…
    Ook andere chemische stoffen werden gebruik om de doeken te "gronden" en het is maar goed dat die schilders dat toen zo "grondig"deden, want anders zouden wij ze niet meer hebben kunnen zien…. de schilderijen van beroemde schilders van nu zullen niet zo lang goed blijven dan die van Caravaggio en anderen.
    Caravaggio is een groot voorbeeld voor mij…
    het chiaro-scuro heb ik o.a. door zijn werk geleerd en gebruik het voor mijn portretten
    (die je elders op m’n blog kunt vinden)…
    jeggroet

  10. pierra maart 26, 2009 om 00:16

    Leuk om zoveel schilders en fotografen hier bij elkaar te vinden.
    @Coby, het zal waarschijnlijk altijd een theorie blijven waar sommigen wel en anderen niet in geloven.
    Ik kom straks nog bij je langs om je vervolgblog te lezen.
    @Martin, hij heeft idd behoorlijk wat bloederige scenes geschilderd. Een eigenaardige voorliefde. Zie ook de website onderaan de bijdrage. Daar kun je zowat al z’n schilderijen terugvinden, waar ik heb zitten zoeken naar linkshandige onderwerpen. Daarvan heb ik er trouwens geen één gevonden.
    @Gus, Over die verbrande bibliotheek? Misschien even Googelen, maar ja wat voor sleutelwoorden? Alexandrie?
    Er liepen lang geleden heel wat knappe koppen rond die van alles bedachten en opschreven.
    Ik zie dat je italiaanse les hebt gehad. Knap!
    @Geroma, ja dat las ik laatst bij Summer, van het gebit. Daar schijn je behoorlijk gestoord van te kunnen raken. Toch maar eens aan m’n tandarts vragen.
    @jeg, bedankt voor de aanvullingen. Hoe meer hoe beter. Ik kom gauw eens bij je langs om je portretten te zien.
    Hartelijke groet allemaal,

  11. Maria-Dolores maart 26, 2009 om 08:02

    hallo Piera,
    interessante bijdrage. zelf hou ik me niet met kunstgeschiedenis o.i.d. bezig, behalve als het om iets gaat dat in een vertaling voorkomt, dan ga ik snel het hiaat in mijn kennis aan proberen te vullen. wilde alleen zeggen dat het me niet zou verbazen als de theorie over Caravaggio klopt, omdat bekend is dat veel ‘moderne’ technieken vaak al in een iets andere vorm in vroegere culturen werden toegepast.
    ciao

  12. martin maart 26, 2009 om 08:31

    Pierra Goliath’s hoofd wordt toch met links vastgehouden? Ik als rechtshandige zou dat met mijn rechterhand doen. Het optakelen van het kruis wordt dan weer met rechts gedaan

  13. Aad Verbaast maart 26, 2009 om 09:46

    Deze theorie sprreekt letterlijk en figuurlijk tot de verbeelding. Erg interssant om te lezen!

  14. de Stripman maart 26, 2009 om 10:05

    Interessant ! Maar helemaal nieuw is het niet, hoor. Een paar jaar terug zag ik een documentaire waarin aannemelijk werd gemaakt dat meerdere schilders gebruik maakten van projecties, lenzen en donkere kamers. Het linkshandige effect kan natuurlijk eenvoudig verholpen worden door de modellen met de spulletjes in hun linkerhand te laten poseren…;o)
    En de kunst zit hem natuurlijk in het eindresultaat, hè, niet in hoe je daar gekomen bent. Met andere woorden: Caravaggio blijft er net zo’n goeie schilder door…;o)Reactie is geredigeerd

  15. Double.Dutch maart 26, 2009 om 16:57

    @ Pierra. Voor mij een intrigerende nieuwigheid over Caravaggio. Dank voor je bijdrage. Als de ontdekkingen van Lapucci (inderdaad) kloppen dan is dat wel in lijn met de hiervóór al in andere woorden vermelde idee, nl. dat de ene ontwikkeling op de andere voortbouwt, totdat er een meer significante stap wordt gezet die dan later eeuwenlang als ‘de ontdekking’ wordt gememoreerd. Wie ‘ontdekte’ ook weer de fotografie?Reactie is geredigeerd

  16. pierra maart 26, 2009 om 17:32

    @Maria-Dolores, ikzelf houd me er ook niet zoveel mee bezig. Caravaggio zag ik in Rome en maakte wel enige indruk, maar sneeuwde misschien onder door de overweldigende veelheid aan belangrijke kunstwerken. Wat me hier opviel was de theorie over de donkere kamer; de techniek dus.
    (Ik had toch goed begrepen dat je ook vertaalt! Dat doe ik dus ook. Niet altijd even interessante teksten hoor)
    Ciao,
    @Martin, jawel, maar hij houdt het zwaard waarmee hij zojuist het hoofd afgehakt heeft in zijn rechterhand. Voor mij is hij rechtshandig.
    @Aad, ja leuk zo’n theorie. Ik weet natuurlijk niet hoe serieus deze genomen wordt binnen de accademische kringen.
    @Stripman, waarschijnlijk zat Caravaggio er niet mee dat ze nu wel of niet linkshandig waren, dus hij heeft niet eens geprobeerd om dat te verdoezelen. Maar het is idd niet moeilijk om dat te veranderen. Het zou heel goed kunnen dat grote bewonderaars deze theorie als een verschrikkelijke belediging voor Caravaggio beschouwen.
    De vraag is wanneer eventuele andere schilders deze technieken gebruikten. Wie begon er mee?
    @Double Dutch, Google zegt dat http://nl.wikipedia.org/wiki/Joseph_Nic%C3%A9phore_Ni%C3%A9pce , een fransman, in 1793 de fotografie met camera oscura uitvond. En dat was uitsluitend een chemisch proces. Dat is natuurlijk het verschil met de schilder die toch uiteindelijk alles moest schilderen.
    Bedankt voor jullie reacties,
    Ciao,

  17. pierra maart 26, 2009 om 23:35

    @Gus, vond het volgende over de bieb in alexandrie op http://nl.wikipedia.org/wiki/Bibliotheek_van_Alexandri%C3%AB#De_langzame_teloorgang .
    Groet,Reactie is geredigeerd

  18. fravapa maart 27, 2009 om 11:44

    Belangwekkende ontdekking!

  19. Gus april 1, 2009 om 03:42

    Pierra, dank je. dat je daar achter ben gekomen.
    Vermoedelijk dus in de 7de eeuw.

  20. Richard Koek april 3, 2009 om 02:00

    pierra ik geloof dat je me even van mijn stuk hebt gebracht met dit. Hier heb ik nooit maar dan ook nooit iets van gehoord. Fotografie is mijn vak en ik ga kijken of ik er meer over kan vinden want deze info is geweldig om te lezen.
    Thanks !!!! mvrgr van koek

  21. pierra april 3, 2009 om 12:18

    @fravapa, als het waar is…Er is wel erg weinig aandacht aan besteed in de kranten.
    @Gus, ja je had je het goed herinnerd.
    @Richard, ik vond alleen nieuws hierover door Lapucci en Caravaggio in te tikken op Google. Misschien kun jij meer vinden? Bedankt voor je reactie.
    Groet allemaal,

  22. ron oktober 18, 2009 om 22:13

    Prachtige bijdrage, en heel interessant. Bedankt dat je me erop attent hebt gemaakt.
    Mooie link ook trouwens naar zijn werk.

Praat mee en laat hier uw reactie achter

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Zwervende gedachten

Een filosoof over argumentatie, biologie, handelingstheorie en wat hem verder invalt

Jonas Bruyneel

Literatuur/Journalistiek/Muziek

mjusicamanti.wordpress.com/

per amanti della vera musica

SangueVivo

Ancora solo un battito in più

Microplastics

INTERREG MICRO PROJECT

Scientia Salon

Philosophy, Science, and all interesting things in between

Infinite forme bellissime e meravigliose

si sono evolute e continuano a evolversi

Vita da simbionte

perché collaborare è talvolta meglio che combattere

Meneer Opinie

Altijd een mening, maar niet altijd gehinderd door kennis van zaken

The Cambrian Mammal

An evo-devo geek's scientific meanderings

Evolutie blog

bij dezen en genen

The Finch and Pea

The Public House for Science...

voelsprieten

* wonder van het alledaagse *

the aphid room

All about aphids... not simply bugs|

kuifjesimon

Just another WordPress.com site

The Amazing Comics Men

Comics by Dutch cartoonists Jan the Stripman & Wim the Mysterious Helpman

Barbara Jansma

Prenten, spotprenten en schilderijen

%d bloggers op de volgende wijze: