Op zoek naar de klepel

bij dezen en genen

De vergissing van Darwin

Net zoals andere primaten, kunnen wij mensen niet anders dan autoriteiten vormen die we erkennen en, tegelijkertijd, autoriteiten vernielen die ideeën of waarden vertegenwoordigen die we niet begrijpen of waaraan we ons ergeren. Vaak door een simpele impuls te volgen, verdedigen of vallen we sociaal erkende autoriteiten aan. En deze dynamiek van de menselijke ethologie is niet alleen van toepassing op politieke leiders, maar ook op wetenschappelijke autoriteiten. De arme Charles Darwin is een schijnbeeld geworden waarnaar een soort cult is gegroeid die soms een effect “Darwin leeft en strijdt aan onze zijde” produceert, zowel als een onstuitbare wens er de doordringende wetenschappelijke geloofwaardigheid van te ondermijnen. Het is niet verrassend dat creationisten, religieuze fanatici, politici en mislukte wetenschappers Darwin verkeerd begrijpen in de hoop de invloed van de wetenschappelijke vooruitgang en de verbetering van de seculaire cultuur die voortkwamen uit zijn impuls te wissen. Het wordt veel interessanter wanneer geloofwaardige wetenschappers zoals hijzelf dit doen.

In de laatste decennia heeft men ontdekt dat, naast de traditionele genetische erfelijkheid, betreffende de genen die vastliggen in de lineaire sequentie van nucleotiden waaruit het genoom opgebouwd is, er een zogenaamde epigenetische erfelijkheid bestaat. Door de omgeving veroorzaakte veranderingen op het niveau van de structuren van het genoom, die de expressie van de genen controleren, kunnen voor enkele generaties doorgegeven worden. Dit nieuws heeft enkele wetenschappers ertoe aangezet te schrijven dat er een herwaardering van Lamarck en van zijn theorie over erfelijkheid gaande is, waardoor de onderzoeken op epigenetische erfelijkheid het darwinisme zouden reduceren.

In werkelijkheid is het omgekeerde waar. In feite, als men het spel speelt deze recente ontdekkingen te beschouwen in het licht van de voor de hand liggende schimprede Darwin vs Lamarck, dan tonen deze aan dat Darwin gelijk heeft…ook daar waar hij zich vergist. En zo wordt bevestigd dat de Nobelprijswinnaar Sydney Brenner, het absolute genie van de moleculaire biologie, gelijk heeft wanneer hij de onwetendheid stigmatiseert van de wetenschappers, die door de huidige laboratorium en aula’s lopen, ten aanzien van de geschiedenis van de onderwerpen die zij bestuderen. Want deze onwetendheid brengt schade toe!

De kwestie van de verhouding tussen Darwin, Lamarck en het probleem van de erfelijkheid van verworven kenmerken is duidelijk voor eenieder die de inhoud kent van The variation of animals and plants under domestication, door Darwin gepubliceerd in 1868. In dit werk begaat Darwin een blunder. De Engelse naturalist behandelt het onderwerp dat hij het belangrijkst acht voor zijn theorie over de oorsprong van de soorten. Niet de natuurlijke selectie, maar de variatie. Darwin weet dat hij de manier van denken in de biologie revolutioneert door de nadruk te leggen op individuele variaties. Na Darwin worden deze variaties inderdaad niet meer beschouwd als imperfecties die voortkomen uit de materialisatie van onveranderlijke platonische vormen. Ze worden de echte biologische realiteit. En natuurlijke selectie is een onvermijdelijkeid, dat wil zeggen een natuurwet, die automatisch opereert gegeven het bestaan van individuele variaties die elk diverse voordelen produceren. Het probleem waar Darwin dus met de grootste toewijding aan gewerkt heeft is dat van de natuur, van de oorsprong en van de doorgave van de ene generatie op de andere van de variaties die een landbouwer of de natuurlijke selectie gebruiken om nieuwe rassen of soorten met specifieke kenmerken voort te brengen.

In The Variation stelt hij een complexe theorie van erfelijkheid voor, waarin hij met uiterste voorzichtigheid een “provisorische hypothese van de pangenesis” definieert. Erfelijkheid zou voortkomen uit de overdracht van ‘gemmules‘, materiële deeltjes die de eigenschappen van de variatie doorgeven aan de volgende generatie. Deze deeltjes, die direct geproduceerd worden door de organen, die op hun beurt gemodificeerd worden door de interactie van het organisme met de omgeving – de interactie met de omgeving is voor Darwin fundamenteel en veroorzaakt op mechanische wijze de individuele variaties – zouden het mogelijk maken zowel de spontane als de verworven variaties door te geven, door het gebruik van de organen zelf gedurende het leven. De deeltjes concentreren zich vervolgens in de mannelijke en vrouwelijke gameten die zich mengen op het moment van de bevruchting en een organisme voortbrengen dat een amalgaam is van de kenmerken van de ouders.

Beide veronderstellingen van de pangenesis, dat wil zeggen de specifieke variabiliteit van de erfelijkheidsfactoren door interactie met de omgeving en de menging van de erfelijke kenmerken op het moment van de bevruchting, zouden binnen enkele jaren worden weerlegd. De ontdekking dat chromosomen een materieel continuüm creëren tussen de generaties maakt het mogelijk een contra-intuitieve hypothese te bouwen, die correct bleek te zijn en waarin erfelijkheid bestaat uit het doorgeven van een substantie (na Watson en Crick, het DNA), die informatie bevat om het organisme te bouwen. Maar deze is fysiek ondoordringbaar voor de verwerving van specifieke informatie op basis van modificaties van de omgeving. Bovendien toont de herontdekking van de wetten van Mendel aan dat erfelijke factoren zich niet mengen.

De theorie van pangenesis is onjuist. Maar het is ook de theorie die wetenschappelijk gezien het meest plausibel is op het moment dat Darwin schrijft over hoe verworven kenmerken geërfd zouden kunnen worden. En de recente ontdekkingen geven Darwin eventueel gelijk. Omdat de erfelijkheid van verworven eigenschappen geen Lamarckiaanse theorie is. Lamarck ging er gewoonweg van uit en het idee bestond sinds Hippocrates. Hetgeen Lamarck (die net zo evolutionist en mechanistisch als Darwin was) beweerde is dat de omgeving die continu verandert nieuwe ‘behoeftes’ creëert, waarop de organismen reageren door bepaalde eigenschappen meer of minder te gebruiken gedurende hun leven waardoor zich individuele verschillen voordoen in de toename of afname van deze eigenschappen, die vervolgens geërfd worden. Denk daarbij aan het klassiek voorbeeld van de giraffennek.

Als je erbij nadenkt, dan is de erfelijkheid van verworven eigenschappen een typisch intuïtieve uitleg die gegeven wordt met een ‘gezond verstand‘ (senso comune), een pre-wetenschappelijk verstand. Net zoals de hypothese van een ongedefinieerde ‘behoefte’ die het gebruik of ongebruik van de delen zou stimuleren, of het idee dat de complexiteit van het leven een Intelligente Ontwerper zou benodigen. Het lukt Darwin tegen het ‘gezonde verstand’ in te denken wat betreft het evolutionair mechanisme, en hij ontwikkelt de theorie van natuurlijke selectie (ontsprongen aan het bestaan van individuele variatie), die wetenschappelijk gecontroleerd en gevalideerd is. Maar hij blijft vastzitten aan het ‘gezond verstand’ – met weinig overtuiging moet er gezegd worden – ten aanzien van het probleem van de erfelijkheid. In conclusie, wanneer men Darwin en Lamarck tegenover elkaar zet met betrekking tot de kwestie van erfelijkheid van verworven eigenschappen heeft men het over een gemeenplaats. Die, zoals de meeste gemeenplaatsen, fout is.

Dit is een vertaling van het uitstekende artikel l’errore di Darwin door Gilberto Corbellini verschenen in ilSole24ore 18-09-2011.

About these ads

10 Reacties op “De vergissing van Darwin

  1. antoinetteduijsters september 19, 2011 om 18:12

    Soms krijg ik het idee dat in elke theorie wel waarheid zit.

  2. Marleen september 19, 2011 om 21:16

    @Antoinette, de theorie van Lamarck is al lang als ongeldig verklaard. Toch wordt hij opnieuw tevoorschijn gehaald bij het verhaal van epigenetica en dat is erg vervelend want we weten dat de geslachtscellen niet van buitenaf beinvloed kunnen worden.

  3. 100-woorden september 20, 2011 om 03:16

    Net zoals andere primaten, kunnen wij mensen niet anders dan autoriteiten vormen die we erkennen en, tegelijkertijd, autoriteiten vernielen die ideeën of waarden vertegenwoordigen die we niet begrijpen of waaraan we ons ergeren.

    Heerlijk determinisme ;-)
    Het voordeel van de evolutietheorie is dat er in ieder geval een kans bestaat dat we in de toekomst wel iets anders kunnen.
    Niet dat ik dat snel zie gebeuren, maar goed.

    Het “probleem” met “de wetenschap” is dat wetenschappelijk gecontroleerd en gevalideerd in de kern last heeft van hetzelfde probleem als religie in de zin dat voortschrijdend inzicht alles wat we nu als “geldig” kwalificeren binnen het systeem uiteindelijk weer kan/zal worden bijgesteld of naar de prullenbak wordt verwezen. Het verschil is dat de wetenschap strijdt met een open vizier en religie met een gesloten vizier om “de waarheid” voor zich op te eisen. Beiden hebben wel last van dezelfde fundamentele “fout”, namelijk dat de basis wordt gevormd door onbewezen (misschien wel onbewijsbare) aannames.

    • Marleen september 20, 2011 om 09:28

      @100-woorden, Er is wel degelijk een verschil tussen religie en wetenschap. Religie heeft de waarheid al lang gevonden en wil deze aan anderen opdringen. Wetenschap gaat er bij elke theorie van uit dat deze falsifieerbaar moet zijn. Deze ‘twijfel’ over de waarheid van een theorie is eigen aan de wetenschap. Mochten er gegevens beschikbaar komen dat natuurlijke selectie niet de rol heeft die haar nu wordt toebedeeld, dan zal dat in de wetenschap bijgesteld worden. Iets dergelijks zal binnen de religie nooit gebeuren.
      Religie heeft helemaal geen bewijzen en zoekt daar ook niet naar, terwijl wetenschap blijft zoeken naar meer bewijzen.

    • 100-woorden september 21, 2011 om 03:23

      Wetenschap gaat er bij elke theorie van uit dat deze falsifieerbaar moet zijn.

      Het “probleem” is fundamenteler. De wetenschap maakt als basis gebruik van onbewezen aannames (daar ontkom je niet aan) en dat vereist een zekere mate van “geloof” in de juistheid daarvan.

      =Iets dergelijks zal binnen de religie nooit gebeuren.
      Religie heeft helemaal geen bewijzen en zoekt daar ook niet naar, terwijl wetenschap blijft zoeken naar meer bewijzen.=

      Te zwart-wit lijkt me. Kijk naar de geschiedenis en je ziet dat wetenschap en religie millennia lang twee handen op één buik waren en religie zich heeft aangepast aan nieuwe inzichten, hoewel dat bijna altijd gepaard is gegaan met het nodige verzet. Iets dat je in de wetenschap ook ziet overigens. Nieuwe inzichten wordt lang niet altijd omarmd, zeker niet als de macht van bestaande bolwerken daarmee wordt aangetast. Wetenschappers zijn soms net mensen ;-)

      Begrijp me goed, ik ben areligieus, heb niets met kerken, hun machthebbers en hun denkbeelden, maar in de strijd tussen wetenschap en religie claimt de wetenschap me soms iets te veel “de waarheid”. Als ik het even heel kort door de bocht zeg, wil wetenschappelijk bewijs niets anders zeggen dan dat het bewijs voldoet aan de regels die de wetenschap heeft opgesteld, zonder dat de wetenschap buiten haar eigen regels kan bewijzen dat die regels kloppen. Het is in zekere zin een petitio principii. De regels van de wetenschap kloppen omdat ze aan de regels van de wetenschap voldoen.
      Niet dat we iets beters hebben om “de wereld” te verklaren, maar de onbewezen/onbewijsbare basis maakt het toch lastig.

  4. ing St Hawk september 20, 2011 om 06:41

    De echte klasse van Darwin schuilt in mijn ogen niet alleen in het feit dat hij inzag en aannemelijk maakte dat verandering een gevolg was van selectie op eigenschappen maar dat hij ook durfde te speculeren op een genetisch mechanisme.
    Lamarck ging uit van een ‘streven naar’. Zonder streven geen verandering zogezegd. Akelige proeven met het generatie na generatie afhakken van muizenstaartjes (niet door Lamarck zelf ) leidden tot niets, wat dan weer verklaard werd uit het feit dat de muizen niet streefden naar ‘geen staart’, terwijl de giraffe wel streefde naar dat hooghangende blaadje.
    Geen gestuurde verandering dus maar verandering als gevolg, stelde Darwn.
    Epigenetica toont een mechanisme dat hier bovenop komt en waarbij sommige aanpassingen aan de omgeving, opgedaan tijdens het leven van het individu, doorgegeven worden aan de nakomelingen.
    Dat dit niet Darwinistisch zou zijn is mij nog nooit goed uitgelegd. Zo diep in de werkelijke mechanismen van het overerven was Darwin nu eenmaal nooit doorgedrongen. Maar het spreekt op geen enkele manier zijn ideeën over natuurlijke selectie tegen.
    Dat sommige mensen echter graag de autoriteit van het genie Darwin onderuit willen halen komt volgens mij niet voort uit de wens de wetenschap vooruit te brengen, maar uit het gegeven dat Darwin wel een standbeeld heeft en zij niet.

    • ing St Hawk september 20, 2011 om 06:47

      Ik zag dat Gilberto Corbellini zich bezighoudt met ‘la sanità pubblica’.
      Voor de geestelijke publieke gezondheid zou het geen kwaad kunnen als hij elke week zo’n artikel schrijft.

    • Marleen september 20, 2011 om 09:58

      @ing St Hawk, ik ben bang dat degenen die dit leesvoer het hardst nodig hebben, niet eens de moeite nemen om dit te lezen. Hij is trouwens ook filosoof.
      Ik blijf hem volgen.

    • Marleen september 20, 2011 om 09:55

      @ing St Hawk, Epigenetica heeft vele vormen: er valt de ontwikkeling van een embryo onder, de imprinting (die elke generatie opnieuw moet worden vastgesteld) en de epigenetica onder invloed van externe factoren.
      Nu is het blijkbaar waar dat Darwin zelf rekening hield met de mogelijkheid dat er invloed van buitenaf was op hetgeen er doorgegeven werd aan de volgende generatie. Dus in zekere zin heb je gelijk dat (de nieuwste vorm van) epigenetica niet anti-Darwiniaans is. Het blijft wat mij betreft wel de vraag of deze vorm van ‘genetica’ overerfbaar is.
      Zie ook het blog van Jerry Coyne: http://whyevolutionistrue.wordpress.com/2011/08/21/is-epigenetics-a-revolution-in-evolution/

      creationisten, religieuze fanatici, politici en mislukte wetenschappers . Mooi, zo op een rijtje gezet nietwaar? Voor mislukte wetenschappers is zeker afgunst de reden.

  5. Marleen september 21, 2011 om 10:15

    @100-woorden, het is waar dat religie en wetenschap lang samengingen en relatief kort geleden gescheiden zijn. Maar ze kunnen eigenlijk toch nog goed overweg zolang de één zich niet op het terrein van de ander begeeft.

    Dat de wetenschap claimt ‘de waarheid’ te bezitten is toch niet helemaal waar. De wetenschap is een soort boegbeeld van een schip dat het water doorklieft en zoekt naar meer mogelijkheden om de steeds nieuwe fenomenen te verklaren. Religie evolueert daarentegen niet meer, behalve dat het langzaamaan moet toegeven dat de wetenschap steeds meer kan verklaren. Religie staat eigenlijk aan de kantlijn, of beter, aan de kade.

    p.s. de reactiedraad staat ingesteld op maximaal drie antwoorden. Daarom staat mijn reactie nu onderaan.

Praat mee en laat hier uw reactie achter

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

SangueVivo

Ancora solo un battito in più

Microplastics

INTERREG MICRO PROJECT

Scientia Salon

a webzine about philosophy and science

Infinite forme bellissime e meravigliose

si sono evolute e continuano a evolversi

Vita da simbionte

perché collaborare è talvolta meglio che combattere

Meneer Opinie

Altijd een mening, maar niet altijd gehinderd door kennis van zaken

The Cambrian Mammal

An evo-devo geek's scientific meanderings

Evolutie blog

bij dezen en genen

The Finch and Pea

The Public House for Science...

voelsprieten

* wonder van het alledaagse *

the aphid room

All about aphids... not simply bugs|

kuifjesimon

Just another WordPress.com site

The Amazing Comics Men

Comics by Dutch cartoonists Jan the Stripman & Wim the Mysterious Helpman

Barbara Jansma

Prenten, spotprenten en schilderijen

Glaswerk

Ongepoetst en uit de hand

Aad Verbaast

te gek voor woorden eigenlijk

Antoinette Duijsters

Een andere WordPress.com site

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

%d bloggers like this: